कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
पश्यामि च महीपाल पर्वतं गन्धमादनम् । मन्दरं मनुजव्याप्र नीलं चापि महागिरिम्,शूद्र तीनों द्विजातियोंकी सेवा-शुश्रूषामें लगे रहते थे। राजन! यह सब देखते हुए जब मैं उस महात्मा बालकके उदरमें भ्रमण करता आगे बढ़ा, तब हिमवान्, हेमकूट, निषध, रजतयुक्त श्वेतगिरि, गन्धमादन, मन्दराचल, महागिरि नील, सुवर्णमय पर्वत मेरु, महेन्द्र, उत्तम विन्ध्यगिरि, मलय तथा पारियात्र पर्वत देखे। ये तथा और भी बहुत-से पर्वत मुझे उस बालकके उदरमें दिखायी दिये। वे सब-के-सब नाना प्रकारके रत्नोंसे विभूषित थे। राजन! वहाँ घूमते हुए मैंने सिंह, व्याप्र और वाराह आदि पशु भी देखे
vaiśampāyana uvāca | paśyāmi ca mahīpāla parvataṃ gandhamādanam | mandaraṃ manujavyāghra nīlaṃ cāpi mahāgirim |
Vaiśampāyana said: “O king, I behold the mountain Gandhamādana; and, O tiger among men, I also behold Mandara and the great mountain Nīla.”
वैशम्पायन उवाच
The passage reinforces humility and reverence: even the mightiest features of the world—famed mountains and sacred landscapes—can be encompassed within a larger cosmic reality. This perspective encourages ethical restraint and a recognition of the ordered vastness (dharma-like structure) underlying experience.
Vaiśampāyana narrates a visionary sequence in which the speaker reports seeing renowned mountains—Gandhamādana, Mandara, and the great Nīla—while describing extraordinary travel/observation within a miraculous setting, emphasizing marvel and sacred geography.