Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Nahūṣa as Ajagara: Virtue Hierarchy, Karmic Gati, and the Psychology of Mind–Intellect

श्रुत्वा च तान्‌ पार्थिवपुत्रपौत्रान्‌ प्राप्तान्‌ सुबाहुर्विषये समग्रान्‌ प्रत्युद्ययौ प्रीतियुत: स राजा त॑ चाभ्यनन्दन्‌ वृषभा: कुरूणाम्‌,राजा सुबाहुने जब सुना कि मेरे राज्यमें राजपुत्र पाण्डवगण पधारे हुए हैं, तब बहुत प्रसन्न होकर नगरसे बाहर आ उसने उन सबकी अगवानी की। फिर कुरुश्रेष्ठ युधिष्ठिर आदिने भी उनका बड़ा समादर किया

śrutvā ca tān pārthiva-putra-pautrān prāptān subāhor viṣaye samagrān pratyudyayau prīti-yutaḥ sa rājā tāṁś cābhyānandan vṛṣabhāḥ kurūṇām

Vaiśampāyana said: Hearing that the sons and grandsons of kings—the Pāṇḍavas—had all arrived within his domain, King Subāhu, filled with joy, went out from the city to welcome them. And the foremost of the Kurus, headed by Yudhiṣṭhira, in turn received and honored him with due regard.

श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि
and
:
TypeIndeclinable
Root
तान्those (them)
तान्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
पार्थिवपुत्रपौत्रान्the kings' sons and grandsons
पार्थिवपुत्रपौत्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootपार्थिव-पुत्र-पौत्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
प्राप्तान्arrived, having come
प्राप्तान्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्र-आप् (धातु) / प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle), Masculine, Accusative, Plural
सुबाहोःof Subāhu
सुबाहोः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसुबाहु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
विषयेin the realm/territory
विषये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविषय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
समग्रान्all together, entire
समग्रान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसमग्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
प्रत्युद्ययौwent out to meet (went forth towards)
प्रत्युद्ययौ:
TypeVerb
Rootप्रति-उद्-या (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, 3rd, Singular, Perfect (past narrative)
प्रीतियुतःendowed with joy, delighted
प्रीतियुतः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रीति-युक्त (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तान्them
तान्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
अभ्यनन्दत्welcomed, greeted
अभ्यनन्दत्:
TypeVerb
Rootअभि-नन्द् (धातु)
Formलङ् (imperfect), परस्मैपद, 3rd, Singular, Past (imperfect)
वृषभाःthe bulls (best men)
वृषभाः:
Karta
TypeNoun
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
कुरूणाम्of the Kurus
कुरूणाम्:
TypeNoun
Rootकुरु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍavas
S
Subāhu
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kuru dynasty
S
Subāhu's realm (viṣaya)
C
city (nagara, implied by 'went out')

Educational Q&A

The verse underscores atithi-dharma (the duty of hospitality) and rājadhrama (kingly conduct): a righteous ruler welcomes worthy guests with joy, and the guests reciprocate with honor and courtesy, strengthening social and political harmony.

Subāhu hears that the Pāṇḍavas have entered his territory, so he comes out of the city to receive them warmly; Yudhiṣṭhira and the other Kuru leaders then return the greeting and show him due respect.