Previous Verse
Next Verse

Shloka 68

उद्योगपर्व — अध्याय 33: धृतराष्ट्र-विदुर संवादः (विदुरनीतिः)

यः पज्चाभ्यन्तराउ्छत्रूनविजित्य मनोमयान्‌ । जिगीषति रिपूनन्यान्‌ रिपवो5भिभवन्ति तम्‌,जो चित्तके विकारभूत पाँच इन्द्रियरूपी भीतरी शत्रुओंको जीते बिना ही दूसरे शत्रुओंको जीतना चाहता है, उसे शत्रु पराजित कर देते हैं

yaḥ pañcābhyantarān śatrūn avijitya manomayān | jigīṣati ripūn anyān ripavo 'bhibhavanti tam ||

Vidura says: Whoever, without first conquering the five inner enemies born of the mind, seeks to defeat external foes—such a person is instead overcome by those very enemies. The ethical point is that self-mastery over the senses and inner impulses is the true prerequisite for victory and stability in worldly conflict.

यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana
TypeNumeral
Rootपञ्चन्
Form—, —, —
अभ्यन्तरान्inner
अभ्यन्तरान्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootअभ्यन्तर
FormMasculine, Accusative, Plural
शत्रून्enemies
शत्रून्:
Karma
TypeNoun
Rootशत्रु
FormMasculine, Accusative, Plural
अविजित्यwithout conquering / not having conquered
अविजित्य:
Kriya-vishesana
TypeVerb
Rootअव + जि
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), —, —, —
मनोमयान्mental, mind-made
मनोमयान्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootमनोमय
FormMasculine, Accusative, Plural
जिगीषतिwishes to conquer
जिगीषति:
Kriya
TypeVerb
Rootजि
FormLat, Present, Third, Singular, Parasmaipada
रिपून्enemies
रिपून्:
Karma
TypeNoun
Rootरिपु
FormMasculine, Accusative, Plural
अन्यान्other
अन्यान्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootअन्य
FormMasculine, Accusative, Plural
रिपवःenemies
रिपवः:
Karta
TypeNoun
Rootरिपु
FormMasculine, Nominative, Plural
अभिभवन्तिoverpower, defeat
अभिभवन्ति:
Kriya
TypeVerb
Rootअभि + भू
FormLat, Present, Third, Plural, Parasmaipada
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular

विदुर उवाच

V
Vidura