Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Udyoga-parva Adhyāya 28: Dharmādharmalakṣaṇa in Āpad

Crisis-Discernment of Right and Wrong

अतन्द्रिता भारमिमं महान्तं बिभर्ति देवी पृथिवी बलेन । अतन्द्रिता: शीघ्रमपो वहन्ति संतर्पयन्त्य: सर्वभूतानि नद्यः,पृथ्वीदेवी भी आलस्यशून्य हो (कर्ममें तत्पर रहकर ही) बलपूर्वक विश्वके इस महान्‌ भारको ढोती हैं। ये नदियाँ भी आलस्य छोड़कर (कर्मपरायण हो) सम्पूर्ण प्राणियोंको तृप्त करती हुई शीघ्रतापूर्वक जल बहाया करती हैं

atandritā bhāram imaṁ mahāntaṁ bibharti devī pṛthivī balena | atandritāḥ śīghram apo vahanti santarpayantyaḥ sarvabhūtāni nadyaḥ ||

Vāyu-deva said: “Unwearied, the goddess Earth bears this immense burden by her strength. Unwearied too, the rivers swiftly carry their waters, satisfying all living beings.”

अतन्द्रिताuntiring, unlazy
अतन्द्रिता:
Karta
TypeAdjective
Rootअतन्द्रित (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
भारम्burden, load
भारम्:
Karma
TypeNoun
Rootभार (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
इमम्this
इमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
महान्तम्great, huge
महान्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
बिभर्तिbears, carries, supports
बिभर्ति:
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
FormPresent (लट्), Third, Singular, Parasmaipada
देवीgoddess
देवी:
Karta
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
पृथिवीEarth
पृथिवी:
Karta
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
बलेनby strength, with force
बलेन:
Karana
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
अतन्द्रिताuntiring, unlazy
अतन्द्रिता:
Karta
TypeAdjective
Rootअतन्द्रित (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural
शीघ्रम्quickly, swiftly
शीघ्रम्:
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक; अव्ययीभाव-प्रयोगे अव्ययवत्)
अपःwaters
अपः:
Karma
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Plural
वहन्तिcarry, convey, flow (bearing)
वहन्ति:
TypeVerb
Rootवह् (धातु)
FormPresent (लट्), Third, Plural, Parasmaipada
संतर्पयन्त्यःsatisfying, nourishing
संतर्पयन्त्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootसंतर्पयत् (कृदन्त; धातु: तृप्/तर्प् caus. संतर्पय-)
FormFeminine, Nominative, Plural, Present active participle (शतृ)
सर्वभूतानिall beings
सर्वभूतानि:
Karma
TypeNoun
Rootसर्वभूत (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Plural
नद्यःrivers
नद्यः:
Karta
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural

वायुदेव उवाच

V
Vāyu-deva (Wind-god)
P
Pṛthivī Devī (Earth-goddess)
N
nadyaḥ (rivers)
A
apaḥ (waters)
S
sarvabhūtāni (all beings)