Shloka 13
Adharmic Victory as Unstable; Rules of Restraint, Mediation, and Conciliation (अधर्मविजय-अध्रुवत्व तथा क्षमा-नयः)
Devanagari script
भुज्यमाना हाायोगेन स्वराष्ट्रादभितापिता: । अमित्रास्तमुपासीरन् व्यसनौधप्रतीक्षिण:,यदि ऐसा न करके अनुचित कठोरताके द्वारा उनपर शासन किया जाता है तो वे दुखी होकर अपने देशसे चले जाते हैं और शत्रु बनकर विजयी राजाकी विपत्तिके समयकी बाट देखते हुए कहीं पड़े रहते हैं
Translation
If, instead of doing so, they are ruled with improper harshness, they will grow miserable, leave their own land, become enemies, and lie somewhere in wait—watching for the time when the victorious king falls into calamity.
Word by Word
भुज्यमानाःbeing subjected to / being made to suffer (enjoy/undergo)
भुज्यमानाः:
Karta
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formशानच् (वर्तमानकाले कर्मणि/आत्मनेपदी प्रयोगः), पुं, प्रथमा, बहुवचन
अयोगेनby improper means / by injustice
अयोगेन:
Karana
TypeNoun
Rootअयोग (प्रातिपदिक)
Formपुं, तृतीया, एकवचन
स्वराष्ट्रात्from their own kingdom/country
स्वराष्ट्रात्:
Apadana
TypeNoun
Rootस्वराष्ट्र (प्रातिपदिक)
Formनपुं, पञ्चमी, एकवचन
अभितापिताःafflicted / tormented
अभितापिताः:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-तप् (धातु)
Formक्त (भूतकर्मणि), पुं, प्रथमा, बहुवचन
अमित्राःenemies
अमित्राः:
Karta
TypeNoun
Rootअमित्र (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
तम्him / that (king)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
उपासीरन्they waited upon / lay in wait for
उपासीरन्:
Karta
TypeVerb
Rootउप-आस् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथम, बहुवचन
व्यसनौधप्रतीक्षिणःwaiting for a flood/heap of calamities (to befall him)
व्यसनौधप्रतीक्षिणः:
Karta
TypeAdjective
Rootव्यसनौधप्रतीक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes