राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
साधारण द्वयं होतद् दैवमुत्थानमेव च । पौरुषं हि परं मन्ये देवं निश्चितमुच्यते,यद्यपि कार्यकी सिद्धिमें प्रारब्ध और पुरुषार्थ--ये दोनों साधारण कारण माने गये हैं, तथापि मैं पुरुषार्थको ही प्रधान मानता हूँ। प्रारब्ध तो पहलेसे ही निश्चित बताया गया है
sādhāraṇaṃ dvayaṃ hy etad daivam utthānam eva ca | pauruṣaṃ hi paraṃ manye daivaṃ niścitam ucyate ||
Bhishma said: “In the accomplishment of any undertaking, two factors are commonly acknowledged as causes—destiny and personal effort. Yet I regard human effort as the higher principle; for ‘destiny’ is spoken of as something already fixed beforehand.”
भीष्म उवाच