Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः

Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction

साहं वै पड़कजे जाता सूर्यरश्मिविबोधिते । भूत्यर्थ सर्वभूतानां पद्मा श्री: पच्ममालिनी,मैं समस्त प्राणियोंको ऐश्वर्य प्रदान करनेके लिये सूर्यकी किरणोंके तापसे खिले हुए कमलनमें प्रकट हुई हूँ। मेरा नाम पद्मा, श्री और पद्ममालिनी है

śakra uvāca | sāhaṃ vai paṅkaje jātā sūryaraśmivibodhitē | bhūtyarthaṃ sarvabhūtānāṃ padmā śrīḥ padmamālinī ||

Śakra said: “I indeed arose in a lotus, awakened as it opened under the sun’s rays. For the prosperity and well-being of all beings I manifested; my names are Padmā, Śrī, and Padmamālinī.”

साshe (I, feminine)
सा:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउभयलिङ्ग (सर्वनाम), प्रथमा, एकवचन
वैindeed, surely
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै (निपात)
पङ्कजेin the lotus
पङ्कजे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपङ्कज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
जाताborn, arisen
जाता:
TypeVerb
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन, क्त (past passive participle)
सूर्यof the sun
सूर्य:
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (समासपूर्वपद-सम्बन्ध), एकवचन
रश्मिrays
रश्मि:
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (समासपूर्वपद-सम्बन्ध), बहुवचन
विबोधितेin (the lotus) awakened/bloomed
विबोधिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootवि + बुध् (धातु) → विबोधित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन, क्त (past passive participle)
भूतिprosperity, welfare
भूति:
TypeNoun
Rootभूति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (समासपूर्वपद-सम्बन्ध), एकवचन
अर्थम्for the sake (purpose)
अर्थम्:
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सर्वof all
सर्व:
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (समासपूर्वपद-सम्बन्ध), बहुवचन
भूतानाम्of beings, creatures
भूतानाम्:
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
पद्माPadmā (name)
पद्मा:
Karta
TypeNoun
Rootपद्मा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
श्रीःŚrī (name; prosperity)
श्रीः:
Karta
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पद्ममालिनीPadmamālinī (lotus-garlanded; name)
पद्ममालिनी:
Karta
TypeNoun
Rootपद्ममालिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

शक्र उवाच

Ś
Śakra (Indra)
S
Sūrya (the Sun)
Ś
Śrī (as Padmā/Padmamālinī)
P
Padma (lotus)