Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Ālasyadoṣa-nirdeśa (On the Fault of Negligence) — The Camel’s Long-Neck Exemplum

इस तरह उस मूर्ख ऊँटकी मृत्यु हो गयी। देखो, उसके आलस्यके क्रमसे कितना महान्‌ दोष प्राप्त हो गया ।। त्वमप्येवंविधं हित्वा योगेन नियतेन्द्रिय: । वर्तस्व बुद्धिमूलं तु विजयं मनुरब्रवीत्‌,इसलिये तुम्हें भी ऐसे आलस्यको त्याग करके इन्द्रियोंको वशमें रखते हुए बुद्धिपूर्वक बर्ताव करना उचित है। मनुजीका कथन है कि “विजयका मूल बुद्धि ही है”

evaṁ tasya mūḍhasya uṣṭrasya mṛtyur abhavat. paśyata, tasya ālasyasya krameṇa kīdṛśo mahān doṣaḥ prāptaḥ. tvam api evamvidham ālasyaṁ hitvā yogena niyatendriyaḥ, vartasva buddhimūlaṁ tu vijayaṁ manuḥ abravīt; tasmāt tvayāpi ālasyaṁ tyaktvā indriyāṇi vaśe kṛtvā buddhipūrvakaṁ vartitum ucitam. manu-vacanam: “vijayasya mūlaṁ buddhir eva.”

Thus the foolish camel met its death. See how, step by step, its laziness brought about a grave fault and ruin. You too should abandon such indolence; through disciplined practice keep your senses under control and act with clear intelligence. For Manu has declared that the root of victory is intelligence itself.

त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
एवम्-विधम्of this kind/such
एवम्-विधम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएवम्-विध
FormNeuter, Accusative, Singular
हित्वाhaving abandoned
हित्वा:
TypeVerb
Rootहा (जहाति)
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
योगेनby yoga/discipline
योगेन:
Karana
TypeNoun
Rootयोग
FormMasculine, Instrumental, Singular
नियत-इन्द्रियःone whose senses are restrained
नियत-इन्द्रियः:
Karta
TypeAdjective
Rootनियत-इन्द्रिय
FormMasculine, Nominative, Singular
वर्तस्वconduct yourself / behave
वर्तस्व:
TypeVerb
Rootवृत् (वर्तते)
FormImperative, Second, Singular, Ātmanepada
बुद्धि-मूलम्having wisdom as the basis
बुद्धि-मूलम्:
Karma
TypeAdjective
Rootबुद्धि-मूल
FormNeuter, Accusative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
विजयम्victory
विजयम्:
Karma
TypeNoun
Rootविजय
FormMasculine, Accusative, Singular
मनुःManu
मनुः:
Karta
TypeNoun
Rootमनु
FormMasculine, Nominative, Singular
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू (ब्रवीति)
FormImperfect, Third, Singular, Parasmaipada

उड्ड उवाच

U
uḍḍa (speaker)
U
uṣṭra (camel)
M
Manu