Previous Verse
Next Verse

Shloka 213

सरस्वतीतीर्थानुक्रमः — बलरामस्य तीर्थयात्रा

Sarasvatī Tīrtha Itinerary — Balarāma’s Pilgrimage

तावन्योन्यं समाभाष्य एकतक्ष द्वितश्ष ह 4 २१ ।। यदूचतुर्मिथ: पापौ तन्निबोध जनेश्वर | जनेश्वर! उन एकत और द्वित-दोनों पापियोंने एक-दूसरेसे सलाह करके परस्पर जो कुछ कहा, वह बताता हूँ, सुनो

vaiśampāyana uvāca | tāv anyonyaṃ samābhāṣya ekatakṣa-dvitakṣau ha | yad ūcatur mithas pāpau tan nibodha janeśvara ||

Vaiśampāyana said: Having conferred with one another, those two—Ekatakṣa and Dvitakṣa—spoke together. O lord of men, listen now to what those two sinful ones said to each other.

तौthose two
तौ:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
अन्योन्यम्mutually, each other
अन्योन्यम्:
Karma
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य (प्रातिपदिक; परस्परार्थक)
समाभाष्यhaving conversed
समाभाष्य:
TypeVerb
Rootसम् + आ + भाष् (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active, Non-finite
एकतक्षःEkatakṣa (proper name)
एकतक्षः:
Karta
TypeNoun
Rootएकतक्ष (प्रातिपदिक; नाम)
FormMasculine, Nominative, Singular
द्वितश्चand Dvita (proper name)
द्वितश्च:
Karta
TypeNoun
Rootद्वित (प्रातिपदिक; नाम)
FormMasculine, Nominative, Singular
indeed/for emphasis
:
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
यत्what (that which)
यत्:
Karma
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
ऊचतुःthey two said
ऊचतुः:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
FormPerfect, 3rd, Dual, Parasmaipada
मिथःmutually, to each other
मिथः:
TypeIndeclinable
Rootमिथस् (अव्यय)
पापौthe two sinful ones
पापौ:
Karta
TypeAdjective
Rootपाप (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
तत्that
तत्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
निबोधunderstand; listen
निबोध:
TypeVerb
Rootनि + बुध् (धातु)
FormImperative, 2nd, Singular, Parasmaipada
जन-ईश्वरO lord of men (king)
जन-ईश्वर:
Sampradana
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
E
Ekatakṣa
D
Dvitakṣa
J
Janeśvara (addressed listener)

Educational Q&A

The verse frames an ethically charged dialogue: the narrator flags the speakers as ‘pāpau’ (sinful), preparing the listener to evaluate their counsel critically and to distinguish dharma from adharma in what follows.

Vaiśampāyana transitions into reporting a private consultation between two figures named Ekatakṣa and Dvitakṣa, inviting the addressed ‘janeśvara’ to hear the content of their mutual conversation.