Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

व्रजन्तु शेषा: स्वपुराणि बान्धवा निवृत्तयुद्धाश्व भवन्तु सैनिका: । न चेद्‌ वच: श्रोष्यसि मे नराधिप ध्रुवं प्रतप्तासि हतो5रिभियुधि,'युधिष्ठिर तो सभी प्राणियोंके हितमें ही लगे रहते हैं। अतः वे भी मेरी बात मान लेंगे। बाकी रहे भीमसेन और नकुल-सहदेव, सो ये भी धर्मराजके अधीन हैं; (अत: उनकी इच्छाके विरुद्ध कुछ नहीं करेंगे) इस प्रकार पाण्डवोंके साथ तुम्हारी संधि हो जानेपर सारी प्रजाका कल्याण होगा। फिर तुम्हारी इच्छासे सगे-सम्बन्धी भाई-बन्धु अपने-अपने नगरको लौट जायेँ और समस्त सैनिकोंको युद्धसे छुट्टी मिल जाय। नरेश्वर! यदि मेरी बात नहीं सुनोगे तो निश्चय ही युद्धमें शत्रुओंके हाथसे मारे जाओगे और उस समय तुम्हें बड़ा पश्चात्ताप होगा

vrajantu śeṣāḥ svapurāṇi bāndhavā nivṛttayuddhāś ca bhavantu sainikāḥ | na ced vacaḥ śroṣyasi me narādhipa dhruvaṃ prataptāsi hato 'ribhir yudhi ||

“Let the remaining kinsmen return to their own cities, and let the soldiers be released from battle. But if you will not heed my words, O king, then surely you will be slain by your enemies in war—and afterwards you will burn with remorse.”

व्रजन्तुlet (them) go
व्रजन्तु:
Karta
TypeVerb
Rootव्रज्
Formलोट्, परस्मैपद, प्रथम, बहुवचन
शेषाःthe remaining (ones)
शेषाः:
Karta
TypeAdjective
Rootशेष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
स्वपुराणिtheir own cities
स्वपुराणि:
Karma
TypeNoun
Rootस्वपुर
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
बान्धवाःkinsmen/relatives
बान्धवाः:
Karta
TypeNoun
Rootबान्धव
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
निवृत्तयुद्धाःhaving ceased from battle / withdrawn from war
निवृत्तयुद्धाः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिवृत्तयुद्ध
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
भवन्तुlet (them) be
भवन्तु:
Karta
TypeVerb
Rootभू
Formलोट्, परस्मैपद, प्रथम, बहुवचन
सैनिकाःsoldiers
सैनिकाः:
Karta
TypeNoun
Rootसैनिक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
चेत्if
चेत्:
TypeIndeclinable
Rootचेत्
वचःword/speech
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
श्रोष्यसिyou will listen/hear
श्रोष्यसि:
TypeVerb
Rootश्रु
Formलृट्, परस्मैपद, मध्यम, एकवचन
मेof me / my
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formत्रिलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
नराधिपO king (lord of men)
नराधिप:
TypeNoun
Rootनराधिप
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
ध्रुवम्surely
ध्रुवम्:
TypeIndeclinable
Rootध्रुव
प्रतप्तासिyou will be tormented / will repent
प्रतप्तासि:
TypeVerb
Rootप्रतप्
Formलिट् (परिप्रयोगः: परिपूर्णवर्तमान/परिणाम), परस्मैपद, मध्यम, एकवचन
हतःkilled
हतः:
TypeAdjective
Rootहन्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अरिभिःby enemies
अरिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootअरि
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
युधिin battle
युधि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुध् (युध्/युधि-शब्दः)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

संजय उवाच

S
Sanjaya
N
narādhipa (the king addressed, i.e., Dhṛtarāṣṭra in context)
B
bāndhavāḥ (kinsmen/relatives)
S
sainikāḥ (soldiers)
A
arayaḥ (enemies)

Educational Q&A

A ruler should heed wise counsel that aims at peace and public welfare; rejecting such counsel leads to predictable ruin in war and the moral suffering of remorse.

Sañjaya urges the king to accept conciliatory advice: end hostilities, send relatives back to their cities, and dismiss the troops. He warns that refusal will result in death at the hands of enemies and subsequent regret.