Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

Adhyāya 36: Ghora-yuddha-varṇanam

A Clinical Description of the Intensified Engagement

निर्ययुस्तावका युद्धे मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्‌ । तदनन्तर आपके पक्षके समस्त वीर दुन्दुभि और भेरियोंकी ध्वनि, बाणोंकी सनसनाहट और वेगशाली वीरोंकी विविध गर्जनाओंके साथ युद्धके लिये निकल पड़े। उनके मनमें यह निश्चय था कि अब मौत ही हमें युद्धसे निवृत्त कर सकेगी,कल्याणवृत्त: सततं हि राजा वैचित्रवीर्यस्थ सुतो ममासीत्‌ । तस्यार्थसिद्ध्यर्थमहं त्यजामि प्रियान्‌ भोगान्‌ दुस्त्यजं जीवितं च “धृतराष्ट्रपुत्र राजा दुर्योधन सदा ही मेरे कल्याण-साधनमें तत्पर रहा है; अतः आज उसके मनोरथकी सिद्धिके लिये मैं अपने प्रिय भोगोंको और जिसे त्यागना अत्यन्त कठिन है, उस जीवनको भी त्याग दूँगा

sañjaya uvāca | niryayus tāvakā yuddhe mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam | tad-anantaraṃ tava pakṣasya samastā vīrā dundubhi-bherīṇāṃ dhvaniṃ bāṇānāṃ sanasanāhaṭaṃ ca vegāśīlānāṃ vīrāṇāṃ vividhā garjanāś ca saha yuddhāya niryayuḥ | teṣāṃ manasi niścayo 'bhūt—idānīṃ mṛtyur eva asmān yuddhāt nivartayiṣyati | kalyāṇa-vṛttaḥ satataṃ hi rājā vaicitryavīryasya suto mama āsīt | tasyārtha-siddhy-artham ahaṃ tyajāmi priyān bhogān dustyajaṃ jīvitaṃ ca ||

Sanjaya said: The Kaurava warriors marched out to battle, resolved that only death would turn them back. Thereafter, with the booming of kettledrums and war-drums, the whirring of arrows, and the many fierce roars of swift heroes, all the champions of your side advanced for combat. In their hearts was a fixed determination: now nothing but death itself will make us withdraw from this war. For King Duryodhana, the son of Vichitravirya, has always been devoted to my welfare; therefore, to accomplish his purpose, I renounce my cherished enjoyments—and even life itself, so hard to abandon.

निर्ययुःwent forth
निर्ययुः:
Karta
TypeVerb
Rootनि√या (याति)
FormPerfect (Liṭ), 3, Plural, Parasmaipada
तावकाःyour men (Kauravas)
तावकाः:
Karta
TypeNoun
Rootतावक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
युद्धेin battle
युद्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
मृत्युम्death
मृत्युम्:
Karma
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
कृत्वाhaving made / making
कृत्वा:
TypeVerb
Root√कृ (करोति)
FormAbsolutive (क्त्वा), Parasmaipada (usage)
निवर्तनम्withdrawal, turning back
निवर्तनम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिवर्तन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
D
Duryodhana
V
Vaicitryavīrya (Vichitravirya)
K
Kaurava warriors (Tāvakāḥ)
D
dundubhi (war-drum)
B
bherī (war-drum)
A
arrows (bāṇāḥ)