Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

कर्णेन युधिष्ठिरानीकविदारणम् / Karṇa’s Breach of Yudhiṣṭhira’s Battle-Line

ब्रह्म॒दण्ड: कालदण्डो रुद्रदण्डस्तथा ज्वर: | परिस्कन्दा रथस्यासन्‌ सर्वतोदिशमुद्यता:,तत्पश्चात्‌ ब्रह्मदण्ड, कालदण्ड, रुद्रदण्ड तथा ज्वर--ये उस रथके पार्श्वरक्षक बनकर चारों ओर शस्त्र लेकर खड़े हो गये

brahmadaṇḍaḥ kāladaṇḍo rudradaṇḍas tathā jvaraḥ | pariskandā rathasyāsan sarvato diśam udyatāḥ ||

Duryodhana said: “Brahmadaṇḍa, Kāladaṇḍa, Rudradaṇḍa, and Jvara—these stood as the chariot’s flank-guards, weapons raised, vigilant in every direction.”

ब्रह्मदण्डःBrahma-daṇḍa (a person/weapon named Brahmadaṇḍa)
ब्रह्मदण्डः:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मदण्ड
FormMasculine, Nominative, Singular
कालदण्डःKāla-daṇḍa
कालदण्डः:
Karta
TypeNoun
Rootकालदण्ड
FormMasculine, Nominative, Singular
रुद्रदण्डःRudra-daṇḍa
रुद्रदण्डः:
Karta
TypeNoun
Rootरुद्रदण्ड
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
ज्वरःJvara (fever; personified as a being)
ज्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootज्वर
FormMasculine, Nominative, Singular
परिस्कन्दाःside-guards, attendants (protectors)
परिस्कन्दाः:
Karta
TypeNoun
Rootपरिस्कन्द
FormMasculine, Nominative, Plural
रथस्यof the chariot
रथस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Genitive, Singular
आसन्were
आसन्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural
सर्वतःon all sides
सर्वतः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
दिशम्direction
दिशम्:
Karma
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Accusative, Singular
उद्यताःraised, ready (with weapons)
उद्यताः:
Karta
TypeAdjective
Rootउद्यत
FormMasculine, Nominative, Plural

दुर्योधन उवाच

D
Duryodhana
B
Brahmadaṇḍa
K
Kāladaṇḍa
R
Rudradaṇḍa
J
Jvara
C
chariot (ratha)

Educational Q&A

The verse highlights a war-time psychology in which security is sought through daṇḍa—punitive, fear-inducing power—rather than through inner discipline and dharmic conduct. It implicitly contrasts coercive protection with the steadier protection that comes from righteousness and self-restraint.

Duryodhana describes formidable, personified forces—Brahmadaṇḍa, Kāladaṇḍa, Rudradaṇḍa, and Jvara—standing around a chariot as vigilant flank-guards, weapons raised, covering all directions as protective attendants in the battle setting.