Previous Verse
Next Verse

Shloka 70

दुर्योधन–द्रोणसंवादः

Arjuna-vīrya-prasaṃśā and renewed battle formation

“कौरव तथा पाण्डव दोनों दलोंकी सारी सेनाएँ प्रतिदिन नष्ट हो रही हैं। मुझे इसमें किसी प्रकार भी पाण्डवोंका कोई विशेष प्रभाव नहीं दिखायी देता है ।। यस्तान्‌ बलवतो नित्यं मन्यसे त्वं द्विजाधम । यतिष्ये5हं यथाशक्ति योद्धुं तैः सह संयुगे । दुर्योधनहितार्थाय “जयो दैवे प्रतिष्ठित:,'द्विजाधम! तुम जिन्हें सदा बलवान्‌ मानते रहते हो, उन्हींके साथ मैं संग्रामभूमिमें दुर्योधनके हितके लिये यथाशक्ति युद्ध करनेका प्रयत्न करूँगा। विजय तो दैवके अधीन है"

sañjaya uvāca |

kauravāḥ tathā pāṇḍavāḥ ubhayor dalayoḥ sarvāḥ senāḥ pratidinaṃ naśyanti | mama atra kenāpi prakāreṇa pāṇḍavānāṃ kaścid viśeṣa-prabhāvaḥ na dṛśyate ||

yas tān balavataḥ nityaṃ manyase tvaṃ dvijādhama |

yatiṣye ’haṃ yathāśakti yoddhuṃ taiḥ saha saṃyuge |

duryodhana-hitārthāya |

jayo daive pratiṣṭhitaḥ ||

Sañjaya said: “Day after day, the entire armies of both the Kauravas and the Pāṇḍavas are being destroyed. In this, I do not perceive any special advantage belonging to the Pāṇḍavas by any means. O worst of Brahmins, those very warriors whom you constantly regard as mighty—against them I shall strive, to the best of my power, to fight on the battlefield for Duryodhana’s benefit. Victory, after all, rests with fate (the divine).”

यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तान्those (men)
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
बलवतःstrong, powerful
बलवतः:
Karma
TypeAdjective
Rootबलवत्
FormMasculine, Accusative, Plural
नित्यम्always
नित्यम्:
TypeIndeclinable
Rootनित्य
मन्यसेyou think/consider
मन्यसे:
TypeVerb
Rootमन् (मन्यते)
FormPresent, Second, Singular, Atmanepada
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
द्विजाधमO worst of brahmins
द्विजाधम:
TypeNoun
Rootद्विज + अधम
FormMasculine, Vocative, Singular
यतिष्येI will strive/endeavor
यतिष्ये:
TypeVerb
Rootयत् (यतते)
FormSimple Future, First, Singular, Atmanepada
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormNominative, Singular
यथाas, according to
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
शक्तिpower, ability
शक्ति:
TypeNoun
Rootशक्ति
FormFeminine, Accusative, Singular
योद्धुम्to fight
योद्धुम्:
TypeVerb
Rootयुध्
FormTumun (infinitive)
तैःwith them
तैः:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
संयुगेin battle
संयुगे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंयुग
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
दुर्योधनof Duryodhana
दुर्योधन:
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Genitive, Singular
हितार्थायfor the sake of welfare/benefit
हितार्थाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootहित + अर्थ
FormMasculine, Dative, Singular
जयःvictory
जयः:
Karta
TypeNoun
Rootजय
FormMasculine, Nominative, Singular
दैवेin fate / in the divine (power)
दैवे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदैव
FormNeuter, Locative, Singular
प्रतिष्ठितःis established/depends
प्रतिष्ठितः:
TypeVerb
Rootप्रति-स्था
FormKta (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Kauravas
P
Pāṇḍavas
D
Duryodhana