Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

मेरोर्दिग्वर्णनम् / Digvarṇana of Meru: Uttara-Kuru, Bhadrāśva, and Jambūdvīpa Motifs

पद्मपत्रसुगन्धाश्न जायन्ते तत्र मानवाः | अनिष्यन्दा इष्टगन्धा निराहारा जितेन्द्रिया:,वहाँके मनुष्योंके शरीरसे विकसित कमलदलोंके समान सुगन्ध प्रकट होती है। उनके शरीरसे पसीने नहीं निकलते। उनकी सुगन्ध प्रिय लगती है। वे आहार (भूख-प्याससे)- रहित और जितेन्द्रिय होते हैं

padmapatra-sugandhāś ca jāyante tatra mānavāḥ | aniṣyandā iṣṭa-gandhā nirāhārā jitendriyāḥ ||

Sañjaya said: In that realm, human beings are born with a fragrance like that of fully blossomed lotus petals. They do not perspire; their scent is naturally pleasing. Free from the compulsion of hunger and thirst, they live with their senses mastered—signs of a purified, disciplined mode of existence rather than bodily striving.

पद्मपत्रसुगन्धाःhaving fragrance like lotus-petals
पद्मपत्रसुगन्धाः:
Karta
TypeAdjective
Rootपद्मपत्र-सुगन्ध
FormMasculine, Nominative, Plural
जायन्तेare born / arise
जायन्ते:
TypeVerb
Rootजन् (जायते)
FormPresent, Third, Plural, Atmanepada
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
मानवाःmen / human beings
मानवाः:
Karta
TypeNoun
Rootमानव
FormMasculine, Nominative, Plural
अनिष्यन्दाःwithout oozing/sweat
अनिष्यन्दाः:
Karta
TypeAdjective
Rootअ-निष्यन्द
FormMasculine, Nominative, Plural
इष्टगन्धाःhaving pleasant/desired fragrance
इष्टगन्धाः:
Karta
TypeAdjective
Rootइष्ट-गन्ध
FormMasculine, Nominative, Plural
निराहाराःwithout food (free from hunger/thirst)
निराहाराः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिर्-आहार
FormMasculine, Nominative, Plural
जितेन्द्रियाःhaving conquered the senses / self-controlled
जितेन्द्रियाः:
Karta
TypeAdjective
Rootजित-इन्द्रिय
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
M
mānavāḥ (human beings)

Educational Q&A

The verse presents sensory mastery (jitendriyatva) and freedom from bodily compulsion (nirāhāratva) as marks of a refined, dharmic state of being. Pleasant fragrance and absence of sweat function as symbolic indicators of inner purity and disciplined living.

Sañjaya is describing the qualities of beings in a particular exalted realm: they are naturally fragrant like lotus petals, do not perspire, and live without the ordinary pressures of hunger and thirst, characterized by strong self-restraint.