Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

Adhyāya 78 — Bhīṣma’s Advance, Duryodhana’s Rally, and Concurrent Duels (भीष्मस्याभ्युद्यमः, दुर्योधनस्योत्साहवचनम्, विविधयुद्धवर्णनम्)

धृष्टय्युम्नेन सहितो महत्या सेनयावृत: । नरेश्वर! सेनापति विराट विशाल सेनासे घिरकर धृष्टद्युम्नके साथ उस व्यूहके पृष्ठ भागमें खड़े हुए ।। केकया भ्रातर: पञ्च वामपार्श्व समाश्रिता:,पाँच भाई केकयराजकुमार उनके वामपार्श्चमें खड़े थे। नरश्रेष्ठ धृष्टकेतु और पराक्रमी चेकितान--ये व्यूहके दाहिने भागमें स्थित होकर उसकी रक्षा करते थे

sañjaya uvāca |

dhṛṣṭadyumnena sahito mahatyā senayāvṛtaḥ |

nareśvara! senāpatiḥ virāṭaḥ viśālena senāghirakara dhṛṣṭadyumnena sārdhaṃ tasya vyūhasya pṛṣṭhabhāge tiṣṭhati ||

kekayā bhrātaraḥ pañca vāmapārśvaṃ samāśritāḥ |

naraśreṣṭhaḥ dhṛṣṭaketuḥ parākramaś ca cekitānaḥ—ete vyūhasya dakṣiṇabhāge sthitvā tasya rakṣāṃ kurvanti ||

Sañjaya said: “O king, accompanied by Dhṛṣṭadyumna and surrounded by a great host, the commander Virāṭa, with his vast army, stood at the rear of that battle-formation. The five Kekaya brothers took position on its left flank. On the right flank, the excellent warrior Dhṛṣṭaketu and the valiant Cekitāna stood to guard and protect the array.”

धृष्टद्युम्नेनwith/along with Dhrishtadyumna
धृष्टद्युम्नेन:
Karana
TypeNoun
Rootधृष्टद्युम्न
FormMasculine, Instrumental, Singular
सहितःaccompanied (together)
सहितः:
Karta
TypeAdjective
Rootसहित
FormMasculine, Nominative, Singular
महत्याby/with a great
महत्या:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormFeminine, Instrumental, Singular
सेनयाarmy
सेनया:
Karana
TypeNoun
Rootसेना
FormFeminine, Instrumental, Singular
आवृतःsurrounded/covered
आवृतः:
Karta
TypeVerb
Rootआ-वृ
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
नरेश्वरO lord of men (king)
नरेश्वर:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनरेश्वर
FormMasculine, Vocative, Singular
सेनापतिःthe commander-in-chief
सेनापतिः:
Karta
TypeNoun
Rootसेनापति
FormMasculine, Nominative, Singular
विराटःVirata
विराटः:
Karta
TypeNoun
Rootविराट
FormMasculine, Nominative, Singular
विशालसेनयाwith a vast army
विशालसेनया:
Karana
TypeNoun
Rootविशालसेना
FormFeminine, Instrumental, Singular
घिरकर(Hindi) having surrounded
घिरकर:
TypeIndeclinable
Rootघिरकर
धृष्टद्युम्नके(Hindi) of Dhrishtadyumna
धृष्टद्युम्नके:
TypeNoun
Rootधृष्टद्युम्न
साथ(Hindi) with
साथ:
TypeIndeclinable
Rootसाथ
उस(Hindi) that
उस:
TypeIndeclinable
Rootउस
व्यूहके(Hindi) of the battle-array
व्यूहके:
TypeNoun
Rootव्यूह
पृष्ठ(Hindi/Skt) back
पृष्ठ:
TypeNoun
Rootपृष्ठ
भागमें(Hindi) in the part
भागमें:
TypeNoun
Rootभाग
खड़े(Hindi) stood
खड़े:
TypeVerb
Rootस्था
हुए(Hindi) having been
हुए:
TypeVerb
Rootभू
केकयाःthe Kekayas
केकयाः:
Karta
TypeNoun
Rootकेकय
FormMasculine, Nominative, Plural
भ्रातरःbrothers
भ्रातरः:
Karta
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Nominative, Plural
पञ्चfive
पञ्च:
TypeIndeclinable
Rootपञ्च
वामपार्श्वम्the left flank/side
वामपार्श्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootवामपार्श्व
FormNeuter, Accusative, Singular
समाश्रिताःhaving taken refuge/positioned themselves
समाश्रिताः:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-आ-श्रि
FormMasculine, Nominative, Plural, क्त (past active/participial usage)

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied addressee: nareśvara)
D
Dhṛṣṭadyumna
V
Virāṭa
V
Vyūha (battle formation)
K
Kekaya brothers (five princes of Kekaya)
D
Dhṛṣṭaketu
C
Cekitāna