Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

Adhyāya 107 — बहुयुद्धप्रकरणम्

Multiple Defensive Engagements to Protect Bhīṣma

तामापतन्तीं सहसा मृत्युकल्पां सुदुर्जयाम्‌ । व्यंसयामास वार्ष्णेयो लाघवेन महायशा:,वार्ष्णेयस्तु ततो राजन्‌ स्‍्वां शक्ति कनकप्रभाम्‌ । वेगवद्‌ गृहा चिक्षेप पितामहरथं प्रति राजन! तब सात्यकिने भी अपनी सुनहरी प्रभावाली शक्ति लेकर उसे भीष्मके रथपर बड़े वेगसे चलाया

tām āpatantīṃ sahasā mṛtyukalpāṃ sudurjayām | vyaṃsayām āsa vārṣṇeyo lāghavena mahāyaśāḥ || vārṣṇeyas tu tato rājan svāṃ śaktiṃ kanakaprabhām | vegavad gṛhya cikṣepa pitāmaharathaṃ prati ||

Sañjaya said: As that weapon came rushing in all at once—terrible as death itself and seemingly impossible to withstand—the illustrious Vārṣṇeya (Sātyaki) swiftly struck it aside with agile skill. Then, O King, Vārṣṇeya seized his own spear, radiant like gold, and hurled it with great force straight toward the chariot of the Grandsire (Bhīṣma).

ताम्her/that (f.)
ताम्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
आपतन्तीम्falling/charging (towards)
आपतन्तीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआपत् (धातु) → आपतन्ती (वर्तमान-कृदन्त, शतृ)
FormFeminine, Accusative, Singular
सहसाsuddenly
सहसा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसहसा
मृत्युकल्पाम्death-like
मृत्युकल्पाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमृत्यु + कल्प (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
सुदुर्जयाम्very hard to conquer
सुदुर्जयाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसु + दुर्जय (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
व्यंसयामासdestroyed/smashed
व्यंसयामास:
TypeVerb
Rootव्यंस्/व्यम्स् (धातु) (अर्थे: नाश/विध्वंस) → व्यंसयामास
FormPerfect (Periphrastic Perfect), 3rd, Singular
वार्ष्णेयःthe Vrishni hero (Sātyaki)
वार्ष्णेयः:
Karta
TypeNoun
Rootवार्ष्णेय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
लाघवेनwith agility/lightness
लाघवेन:
Karana
TypeNoun
Rootलाघव (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
महायशाःthe greatly renowned
महायशाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहायशस् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
वार्ष्णेयःthe Vrishni hero (Sātyaki)
वार्ष्णेयः:
Karta
TypeNoun
Rootवार्ष्णेय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
स्वाम्his own
स्वाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
शक्तिम्spear/javelin (weapon)
शक्तिम्:
Karma
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
कनकप्रभाम्golden-lustrous
कनकप्रभाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकनक + प्रभा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
वेगवत्swiftly/with force
वेगवत्:
TypeIndeclinable
Rootवेगवत् (प्रातिपदिक)
गृह्यhaving taken
गृह्य:
TypeIndeclinable
Rootग्रह् (धातु) → गृह्य (क्त्वा-प्रत्यय, अव्यय-कृदन्त)
चिक्षेपthrew
चिक्षेप:
TypeVerb
Rootक्षिप् (धातु) → चिक्षेप
FormPerfect, 3rd, Singular
पितामह-रथम्the grandsire's chariot (Bhīṣma's chariot)
पितामह-रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootपितामह + रथ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रतिtowards
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
V
Vārṣṇeya (Sātyaki)
P
Pitāmaha (Bhīṣma)
Ś
śakti (spear/javelin)
B
Bhīṣma’s chariot

Educational Q&A

The verse highlights kṣatriya-dharma in practice: presence of mind under mortal threat, disciplined agility (lāghava), and decisive action. Ethically, it portrays valor and duty in battle without moralizing—showing how warriors respond to lethal danger with skill and resolve.

Sātyaki (called Vārṣṇeya) first deflects a deadly incoming weapon. Immediately afterward, he takes up his own golden-bright spear (śakti) and hurls it at Bhīṣma’s chariot, escalating the exchange in the Kurukṣetra battle.