Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Brahmopadeśa: Adhipatitva-kathana, Dharma-lakṣaṇa, and Kṣetra–Kṣetrajña Viveka

Book 14, Chapter 43

नरकिन्नरयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्‌ । देवदानवनागानां सर्वेषामीश्वरो हि सः,वे विष्णु ही मनुष्य, किन्नर, यक्ष, गन्धर्व, सर्प, राक्षस, देव, दानव और नाग सबके अधीश्वर हैं

narakinnarayakṣāṇāṁ gandharvoragarakṣasām | devadānavanāgānāṁ sarveṣām īśvaro hi saḥ ||

Vāyu said: “He indeed is the sovereign Lord of all—of men, Kinnaras, Yakṣas, Gandharvas, serpents, Rākṣasas, Devas, Dānavas, and Nāgas.”

नरof men
नर:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Genitive, Plural
किन्नरof Kinnaras
किन्नर:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकिन्नर
FormMasculine, Genitive, Plural
यक्षाणाम्of Yakshas
यक्षाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयक्ष
FormMasculine, Genitive, Plural
गन्धर्वof Gandharvas
गन्धर्व:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगन्धर्व
FormMasculine, Genitive, Plural
उरगof serpents
उरग:
Adhikarana
TypeNoun
Rootउरग
FormMasculine, Genitive, Plural
रक्षसाम्of Rakshasas/demons
रक्षसाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरक्षस्
FormNeuter, Genitive, Plural
देवof gods
देव:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Genitive, Plural
दानवof Danavas
दानव:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदानव
FormMasculine, Genitive, Plural
नागानाम्of Nagas
नागानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Genitive, Plural
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
ईश्वरःlord, ruler
ईश्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootईश्वर
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
N
Nara (humans)
K
Kinnara
Y
Yakṣa
G
Gandharva
U
Uraga (serpents)
R
Rākṣasa
D
Deva
D
Dānava
N
Nāga
V
Viṣṇu (implied by the accompanying Hindi gloss)

Educational Q&A

The verse teaches the supremacy of a single divine Lord over every category of being—human, celestial, and demonic—supporting an ethical vision in which ultimate authority and refuge lie in the divine rather than in worldly power or birth.

Vāyu is speaking and declares that “He” is the universal sovereign over all classes of beings. In context, this functions as a doctrinal affirmation of overarching divine governance, aligning the audience toward reverence and right orientation (dharma) under that supreme Lord.