Shloka 3
Vyāsa’s Boon-Offer and Dhṛtarāṣṭra’s Remorse in the Forest Assembly (आश्रमवासिक पर्व, अध्याय ३६)
Devanagari script
चिरात्तु नानुपश्यामि भगवन्तमुपस्थितम् । कच्चित् ते कुशल विप्र शुभं वा प्रत्युपस्थितम्,“भगवन्! इधर दीर्घकालसे मैं आपकी उपस्थिति यहाँ नहीं देखता हूँ। ब्रह्म! कुशल तो है न? अथवा आपको शुभकी ही प्राप्ति होती है न?
Transliteration
cirāt tu nānupaśyāmi bhagavantam upasthitam | kaccit te kuśala vipra śubhaṃ vā pratyupasthitam ||
Translation
“Revered sir, for a long time I have not seen you present here. O brāhmaṇa, are you well? Or has some auspicious good fortune come to you?”
Word by Word
चिरात्after a long time / long since
चिरात्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (पञ्चमी-प्रयोगार्थे)
तुbut / indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
Formअव्यय
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
Formअव्यय (निषेध)
अनुपश्यामिI see / I behold
अनुपश्यामि:
TypeVerb
Rootअनु√पश् (पश्यति)
Formलट्, उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
भगवन्तम्the venerable one / lord
भगवन्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उपस्थितम्present / arrived / standing near
उपस्थितम्:
TypeAdjective
Rootउप√स्था (उपस्थित) / √स्था (कृदन्त-भूतकृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (कर्मणि विशेषणम्)
कच्चित्surely? / I hope (that)...
कच्चित्:
TypeIndeclinable
Rootकच्चित्
Formअव्यय (प्रश्नार्थक-नूनम्)
तेof you / your
ते:
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
Formषष्ठी, एकवचन (सम्बन्धे)
कुशलम्well-being / welfare
कुशलम्:
TypeNoun
Rootकुशल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विप्रO brahmin
विप्र:
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
शुभम्good fortune / auspiciousness
शुभम्:
TypeNoun
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
Formअव्यय (विकल्पार्थक)
प्रत्युपस्थितम्has come to you / has occurred (to you)
प्रत्युपस्थितम्:
TypeAdjective
Rootप्रति-उप√स्था (प्रत्युपस्थित) / √स्था (कृदन्त-भूतकृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (शुभम् इत्यस्य विशेषणम्)
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaB
bhagavant (revered person, unspecified)V
vipra (brāhmaṇa, addressed person)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes