Shloka 57
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
Devanagari script
सा तथेति प्रतिश्रुत्य यातुधानी स्वरूपिणी । जगाम तद् वन यत्र विचेरुस्ते महर्षय:,राजाकी यह आज्ञा पाकर यातुधानीने “तथास्तु” कहकर इसे स्वीकार किया और जहाँ वे महर्षि विचरा करते थे, उस वनमें चली गयी
Transliteration
sā tatheti pratiśrutya yātudhānī svarūpiṇī | jagāma tad vana yatra vicerus te maharṣayaḥ ||
Translation
Bhishma said: “Having pledged, ‘So be it,’ the yātudhānī—able to assume forms at will—went to that forest where those great seers used to wander. Thus is it shown: a given word sets action in motion, and intent carried into the realm of sages invites the scrutiny of dharma and its due consequence.”
Word by Word
साshe
सा:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तथाthus/so
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
प्रतिश्रुत्यhaving promised/assented
प्रतिश्रुत्य:
TypeVerb
Rootप्रति-श्रु (धातु)
Formल्यप् (क्त्वान्त/absolutive), कर्तरि, अव्ययभाव (पूर्वकाले)
यातुधानीthe demoness/witch
यातुधानी:
Karta
TypeNoun
Rootयातुधानी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्वरूपिणीin her own form/true form
स्वरूपिणी:
TypeAdjective
Rootस्वरूपिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जगामwent
जगाम:
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथम, एकवचन, कर्तरि
तत्that
तत्:
Karma
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वनम्forest
वनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
विचेरुःwandered/roamed
विचेरुः:
TypeVerb
Rootवि-चर् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथम, बहुवचन, कर्तरि
तेthose/they
ते:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
महर्षयःgreat sages
महर्षयः:
Karta
TypeNoun
Rootमहर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaY
yātudhānīM
maharṣayaḥ (great sages)V
vana (forest)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes