Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

अध्याय १६ — शङ्कर-उमा-वरदानम् तथा तण्डि-स्तुतिः (Śaṅkara–Umā Boon-Granting and Taṇḍi’s Hymn)

देहकृद्‌ देहभद्‌ देही देहभुगदेहिनां गति: । प्राणकृत्‌ प्राणभृत्‌ प्राणी प्राणद: प्राणिनां गति:,आप शरीरके निर्माता और शरीरधारी हैं, इसीलिये देही कहलाते हैं। देहके भोक्ता और देहधारियोंकी परम गति हैं। आप ही प्राणोंके उत्पादक, प्राणधारी, प्राणी, प्राणदाता तथा प्राणियोंकी गति हैं

dehakṛd dehabhṛd dehī dehabhug dehināṃ gatiḥ | prāṇakṛd prāṇabhṛt prāṇī prāṇadaḥ prāṇināṃ gatiḥ ||

Vāyu-deva said: You are the maker of bodies and the sustainer of bodies; therefore you are called the embodied Self. You are the enjoyer of the body and the supreme destination of all embodied beings. You are the producer of vital breaths, the bearer of life, the living principle itself, the giver of life, and the final refuge and goal of all living creatures.

देहकृत्maker of the body
देहकृत्:
Karta
TypeNoun
Rootदेह + कृत् (√कृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
देहभृत्bearer/supporter of the body
देहभृत्:
Karta
TypeNoun
Rootदेह + भृत् (√भृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
देहीembodied one; possessor of a body
देही:
Karta
TypeNoun
Rootदेहिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
देहभुक्enjoyer/consumer of the body
देहभुक्:
Karta
TypeNoun
Rootदेह + भुज् (देहभुज्/देहभुक्)
FormMasculine, Nominative, Singular
देहिनाम्of embodied beings
देहिनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेहिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
गतिःgoal; refuge; final course
गतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Nominative, Singular
प्राणकृत्maker/producer of life-breath
प्राणकृत्:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण + कृत् (√कृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणभृत्sustainer of life-breath
प्राणभृत्:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण + भृत् (√भृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणीliving being; one who has prāṇa
प्राणी:
Karta
TypeNoun
Rootप्राणिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणदःgiver of life-breath
प्राणदः:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण + द (√दा)
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणिनाम्of living beings
प्राणिनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्राणिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
गतिःgoal; refuge; final course
गतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Nominative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
D
Dehī (the embodied self / indwelling principle)
P
Prāṇa (vital breath)