Previous Verse
Next Verse

Shloka 52

धर्मनिन्दा–धर्मोपासनाफलम् तथा साध्वाचारलक्षणम्

Fruits of Disparaging vs. Observing Dharma; Marks of Good Conduct

ब्राह्मः स्वभाव: सुश्रोणि सम: सर्वत्र मे मति: । निर्गुणं निर्मल ब्रह्म यत्र तिष्ठति स द्विज:,सुश्रोणि! ब्रह्मका स्वभाव सर्वत्र समान है। जिसके भीतर उस निर्गुण और निर्मल ब्रह्मका ज्ञान है, वही वास्तवमें ब्राह्मण है, ऐसा मेरा विचार है

brāhmaḥ svabhāvaḥ suśroṇi samaḥ sarvatra me matiḥ | nirguṇaṁ nirmalaṁ brahma yatra tiṣṭhati sa dvijaḥ ||

Maheshvara said: “O fair-hipped one, my view is impartial everywhere: the true ‘brahmin’ nature is the same in all. The person in whom the attributeless and stainless Brahman abides—through realized knowledge of That—he alone is truly a brahmin.”

ब्राह्मःbrahminical
ब्राह्मः:
Karta
TypeAdjective
Rootब्राह्म (प्रातिपदिक; ब्राह्म-)
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वभावःnature, disposition
स्वभावः:
Karta
TypeNoun
Rootस्वभाव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सुश्रोणिO fair-hipped lady (address)
सुश्रोणि:
TypeNoun
Rootसुश्रोणि (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Vocative, Singular
समःequal, even-minded
समः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वत्रeverywhere
सर्वत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसर्वत्र (अव्यय)
मेmy
मे:
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
Form—, Genitive, Singular
मतिःthought, opinion
मतिः:
Karta
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
निर्गुणम्without qualities (attribute-less)
निर्गुणम्:
TypeAdjective
Rootनिर्गुण (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
निर्मलम्pure, stainless
निर्मलम्:
TypeAdjective
Rootनिर्मल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
ब्रह्मBrahman (the Absolute)
ब्रह्म:
Karma
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
यत्रwhere, in whom
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
तिष्ठतिstands, abides
तिष्ठति:
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
सःhe, that person
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
FormMasculine, Nominative, Singular
द्विजःtwice-born; brahmin
द्विजः:
Karta
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular

श्रीमहेश्वर उवाच

Ś
Śrī-Maheśvara (Mahādeva/Śiva)
S
suśroṇī (addressed woman)
B
Brahman

Educational Q&A

Brahminhood is defined by inner realization: the one in whom the attributeless, pure Brahman is established (i.e., who knows/realizes Brahman) is the true brahmin, not merely one marked by external status.

Śrī Maheśvara addresses a woman respectfully as ‘suśroṇī’ and states his impartial judgment on what constitutes a real ‘dvija/brahmin’: inner spiritual establishment in nirguṇa, nirmala Brahman.