Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

अध्याय ९५: चित्राङ्गदस्य गन्धर्वेण सह संग्रामः तथा विचित्रवीर्यस्य राज्याभिषेकः

Chitrāṅgada’s duel with the Gandharva and Vicitravīrya’s consecration

परिक्षितो5भवन्‌_पुत्रा: सर्वे धर्मार्थकोविदा: । कक्षसेनोग्रसेनौ तु चित्रसेनश्व वीर्यवान्‌,परिक्षितके सभी पुत्र धर्म और अर्थके ज्ञाता थे; जिनके नाम इस प्रकार हैं--कक्षसेन, उमग्रसेन, पराक्रमी, चित्रसेन, इन्द्रसेन, सुषेण और भीमसेन। जनमेजयके महाबली पुत्र भूमण्डलमें विख्यात थे। उनमें प्रथम पुत्रका नाम धृतराष्ट्र था। उनसे छोटे क्रमश: पाण्डु, बाह्नलीक, महातेजस्वी निषध, बलवान जाम्बूनद, कुण्डोदर, पदाति तथा वसाति थे। इनमें वसाति आठवाँ था। ये सभी धर्म और अर्थमें कुशल तथा समस्त प्राणियोंके हितमें संलग्न रहनेवाले थे

vaiśampāyana uvāca | parīkṣito 'bhavan putrāḥ sarve dharmārthakovidāḥ | kakṣaseno 'grasenau tu citrasenaś ca vīryavān |

Vaiśampāyana said: Parīkṣit had sons, all well-versed in dharma and artha. Among them were Kakṣasena and Agrasena, and also the valiant Citrasena.

परिक्षितःParikṣit
परिक्षितः:
Karta
TypeNoun
Rootपरिक्षित्
FormMasculine, Nominative, Singular
अभवन्were/became
अभवन्:
Karta
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect, 3rd, Plural
पुत्राःsons
पुत्राः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
धर्मार्थकोविदाःskilled in dharma and artha
धर्मार्थकोविदाः:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्मार्थकोविद
FormMasculine, Nominative, Plural
कक्षसेनKakṣasena (name)
कक्षसेन:
Karta
TypeNoun
Rootकक्षसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
उग्रसेनौthe two Ugrasenas (name, dual form)
उग्रसेनौ:
Karta
TypeNoun
Rootउग्रसेन
FormMasculine, Nominative, Dual
तुand/but
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
चित्रसेनःCitrasena (name)
चित्रसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootचित्रसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
वीर्यवान्valiant, possessing prowess
वीर्यवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootवीर्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Parīkṣit
K
Kakṣasena
A
Agrasena
C
Citrasena

Educational Q&A

The verse links legitimate royal succession with ethical and practical competence: heirs should be trained in dharma (righteous conduct) and artha (sound governance and welfare), suggesting that power without moral and political wisdom is incomplete.

Vaiśampāyana continues a genealogical account, naming Parīkṣit’s sons and characterizing them as proficient in dharma and artha, thereby affirming the continuity and quality of the royal line.