Adhyāya 71: Kaca and the Saṃjīvanī-vidyā
Devayānī–Śukra Episode
(ब्रह्मर्षिशापं राजर्षि: कथं मोक्ष्यति कौशिक: । अवमत्य तदा देवैर्यज्ञाड़ं तद् विनाशितम् ।। अन्यानि च महातेजा यज्ञाज़ान्यसृजत् प्रभु: । निनाय च तदा स्वर्ग त्रिशंकुं स महातपा: ।।) उस समय यह सोचकर कि <विश्वामित्र ब्रह्मर्षि वसिष्ठके शापको कैसे छूुड़ा देंगे? देवताओंने उनकी अवहेलना करके त्रिशंकुके यज्ञकी वह सारी सामग्री नष्ट कर दी। परंतु महातेजस्वी शक्तिशाली विश्वामित्रने दूसरी यज्ञ-सामग्रियोंकी सृष्टि कर ली तथा उन महातपस्वीने त्रिशंकुको स्वर्गलोकमें पहुँचा ही दिया। एतानि यस्य कर्माणि तस्याहं भृशमुद्धिजे | यथासौ न दहेत् क्रुद्धस्तथा55ज्ञापय मां विभो,जिनके ऐसे-ऐसे अद्भुत कर्म हैं, उन महात्मासे मैं बहुत डरती हूँ। प्रभो! जिससे वे कुपित हो मुझे भस्म न कर दें, ऐसे कार्यके लिये मुझे आज्ञा दीजिये
kaṇva uvāca | brahmarṣiśāpaṃ rājarṣiḥ kathaṃ mokṣyati kauśikaḥ | avamatya tadā devair yajñāḍaṃ tad vināśitam || anyāni ca mahātejā yajñāḍāny asṛjat prabhuḥ | nināya ca tadā svargaṃ triśaṅkuṃ sa mahātapāḥ || etāni yasya karmāṇi tasyāhaṃ bhṛśam udvije | yathāsau na dahet kruddhas tathājñāpaya māṃ vibho ||
Kaṇva said: “How can Kauśika (Viśvāmitra), a royal sage, ever free himself from the curse of the brahmarṣi (Vasiṣṭha)? At that time the gods, scorning him, destroyed the sacrificial implements of Triśaṅku’s rite. But that mighty and powerful ascetic created other sacrificial materials anew, and by his severe austerity he indeed conveyed Triśaṅku to heaven. Seeing such astonishing deeds, I am greatly afraid of that great-souled one. O Lord, command me in such a way that, if he becomes angry, he may not burn me to ashes.”
कण्व उवाच