Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Ādi Parva, Adhyāya 68 — Sarvadamana’s Childhood and Śakuntalā’s Claim at Court

वैशम्पायन उवाच पौरवाणां वंशकरो दुष्यन्तो नाम वीर्यवान्‌ । पृथिव्याश्षतुरन्‍्ताया गोप्ता भरतसत्तम,वैशम्पायनजीने कहा--भरतवंशशिरोमणे! पूरुवंशका विस्तार करनेवाले एक राजा हो गये हैं, जिनका नाम था दुष्यन्त। वे महान्‌ पराक्रमी तथा चारों समुद्रोंसे घिरी हुई समूची पृथ्वीके पालक थे

vaiśampāyana uvāca | pauravāṇāṃ vaṃśakaro duṣyanto nāma vīryavān | pṛthivyāś caturantāyā goptā bharatasattama ||

Vaiśampāyana said: “O best of the Bharatas, there arose a mighty king named Duṣyanta, who expanded the line of the Pauravas. A man of great valor, he was the protector of the entire earth—the whole world in its four quarters—ruling as a guardian-king in accordance with royal duty.”

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karma
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
पौरवाणाम्of the Pauravas
पौरवाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपौरव
FormMasculine, Genitive, Plural
वंशकरःlineage-founder/propagator
वंशकरः:
Karta
TypeNoun
Rootवंशकर
FormMasculine, Nominative, Singular
दुष्यन्तःDuṣyanta
दुष्यन्तः:
Karta
TypeNoun
Rootदुष्यन्त
FormMasculine, Nominative, Singular
नामby name
नाम:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनामन्
वीर्यवान्mighty, valorous
वीर्यवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootवीर्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपृथिवी
FormFeminine, Genitive, Singular
चतुरन्तायाःof (the earth) bounded by four ends (i.e., four seas)
चतुरन्तायाः:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootचतुरन्ता
FormFeminine, Genitive, Singular
गोप्ताprotector
गोप्ता:
Karta
TypeNoun
Rootगोप्तृ
FormMasculine, Nominative, Singular
भरतसत्तमO best of the Bharatas
भरतसत्तम:
Sampradana
TypeNoun
Rootभरतसत्तम
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Duṣyanta
P
Pauravas (Pūru lineage)
B
Bhāratas (Bharata lineage)
P
Pṛthivī (Earth)

Educational Q&A

The verse highlights rājadharma: a true king is a goptā (guardian) of the whole realm, combining valor with the responsibility to protect and sustain the world-order, while also ensuring continuity of a righteous lineage.

Vaiśampāyana introduces King Duṣyanta as a powerful Paurava ruler who expanded the dynasty and protected the entire earth, setting the stage for the lineage that culminates in the Bhārata story.