Next Verse

Shloka 1

अपने-आप बछ। अर: - यह विष्णुवाहन गरुडसे भिन्न था। (मयदर्शनपर्व) सप्तविशत्यधिकद्धिशततमो< ध्याय: देवताओंकी पराजय, खाण्डववनका विनाश और मयासुरकी रक्षा वैशम्पायन उवाच तथा शैलनिपातेन भीषिता: खाण्डवालया: । दानवा राक्षसा नागास्तरक्ष्वृक्षवनौकस:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! इस प्रकार पर्वतशिखरके गिरनेसे खाण्डववनमें रहनेवाले दानव, राक्षस, नाग, चीते तथा रीछ आदि वनचर प्राणी भयभीत हो उठे

vaiśampāyana uvāca | tathā śailanipātena bhīṣitāḥ khāṇḍavālayāḥ | dānavā rākṣasā nāgās tarakṣvṛkṣavanaukasaḥ ||

Vaiśampāyana said: “O Janamejaya, as the mountain-peaks crashed down, the beings dwelling in the Khāṇḍava forest—Dānavas, Rākṣasas, Nāgas, and forest-dwellers such as leopards and bears—were struck with fear.”

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
तथाthus; in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
शैल-निपातेनby the fall of a mountain (rock-mass)
शैल-निपातेन:
Karana
TypeNoun
Rootशैलनिपात
FormMasculine, Instrumental, Singular
भीषिताःterrified
भीषिताः:
TypeAdjective
Rootभीषित
FormMasculine, Nominative, Plural
खाण्डव-आलयाःdwelling in Khāṇḍava (forest)
खाण्डव-आलयाः:
Karta
TypeAdjective
Rootखाण्डवालय
FormMasculine, Nominative, Plural
दानवाःDānavas (demons)
दानवाः:
Karta
TypeNoun
Rootदानव
FormMasculine, Nominative, Plural
राक्षसाःRākṣasas
राक्षसाः:
Karta
TypeNoun
Rootराक्षस
FormMasculine, Nominative, Plural
नागाःNāgas (serpents)
नागाः:
Karta
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Nominative, Plural
तरक्षवःhyenas (tarakṣu)
तरक्षवः:
Karta
TypeNoun
Rootतरक्षु
FormMasculine, Nominative, Plural
ऋक्ष-वनौकसःbears and forest-dwellers
ऋक्ष-वनौकसः:
Karta
TypeNoun
Rootऋक्षवनौकस्
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
K
Khāṇḍava forest (Khāṇḍava-vana)
D
Dānavas
R
Rākṣasas
N
Nāgas
T
Tarakṣu (leopard)
Ṛkṣa (bear)
M
Mountain/rockfall (śaila-nipāta)

Educational Q&A

The verse highlights how sudden acts of overwhelming force (here, rockfalls during the Khāṇḍava upheaval) create fear and suffering for all beings in a shared environment, reminding the listener that power and conflict have wide, often indiscriminate consequences.

During the Khāṇḍava episode, a violent collapse of mountain-peaks/rocks terrifies the inhabitants of the forest—supernatural groups (Dānavas, Rākṣasas, Nāgas) as well as wild animals—signaling the onset of large-scale devastation in Khāṇḍava.