Shloka 50
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
चक्रमध्यगतां पृथ्वीं सशैलवनकाननाम् / चतुःसमुद्रपर्यन्तं ज्वलन्तीं चिन्तयेत्ततः
Transliteration
cakramadhyagatāṃ pṛthvīṃ saśailavanakānanām / catuḥsamudraparyantaṃ jvalantīṃ cintayettataḥ
Translation
Then one should contemplate the Earth set in the wheel’s center, with mountains, forests, and wild groves, blazing up to the bounds of the four seas.
Word by Word
चक्रwheel/disc
चक्र:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासपूर्वपद)
मध्यmiddle
मध्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासपूर्वपद)
गताम्situated
गताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootगत (कृदन्त; √गम् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) — ‘gone/placed’
पृथ्वीम्the earth
पृथ्वीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सwith
स:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootस (अव्यय/उपसर्गसदृश)
Formसह-अर्थे अव्यय (prefix-like ‘with’)
शैलmountain
शैल:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासपूर्वपद)
वनforest
वन:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासपूर्वपद)
काननाम्groves/woods
काननाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकानन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘grove/wood’ (समाससमाप्तिपदम्)
चतुःfour
चतुः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formसंख्याविशेषण; समासपूर्वपद (indeclinable-like numeral stem)
समुद्रocean
समुद्र:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासपूर्वपद)
पर्यन्तम्up to the four oceans
पर्यन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपर्यन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (चतुःसमुद्र + पर्यन्त) — ‘up to the four oceans’
ज्वलन्तीम्blazing
ज्वलन्तीम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootज्वलन्ती (कृदन्त; √ज्वल् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकृदन्त (शतृ) — ‘blazing’
चिन्तयेत्should contemplate
चिन्तयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√चिन्त् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), तृतीयपुरुष-एकवचन; परस्मैपद — ‘should contemplate’
ततःthen/thereafter
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/अनन्तरार्थे (then/thereafter)