Shloka 27
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
बाहुभ्यां संपरिष्वज्य सस्नेहमिदमब्रवीत् / वत्से लभस्व भर्तारं रुद्रं स्वमनसेप्सितम्
Transliteration
bāhubhyāṃ saṃpariṣvajya sasnehamidamabravīt / vatse labhasva bhartāraṃ rudraṃ svamanasepsitam
Translation
Embracing her with both arms, She spoke with affection: “Child, obtain as your lord Rudra, the one your heart has long desired.”
Word by Word
बाहुभ्याम्with (her) two arms
बाहुभ्याम्:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), द्विवचन (Dual), पुल्लिङ्ग (Masculine)
सम्परिष्वज्यhaving embraced
सम्परिष्वज्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + परि + स्वज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having embraced’
स-स्नेहम्affectionately
स-स्नेहम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस (अव्यय ‘with’) + स्नेह (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषणार्थे (adverbial): ‘with affection’
इदम्this (speech/statement)
इदम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग
अब्रवीत्she said
अब्रवीत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
वत्सेO dear child
वत्से:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन, स्त्रीलिङ्ग (addressing a female: ‘dear child’)
लभस्वobtain; receive
लभस्व:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, आत्मनेपद
भर्तारम्husband; lord
भर्तारम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन, पुल्लिङ्ग
रुद्रम्Rudra
रुद्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग; भर्तारम् इति विशेष्यस्य विशेषण/अप्पोज़िशन
स्व-मनस्-ईप्सितम्desired by your own heart
स्व-मनस्-ईप्सितम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक) + ईप्सित (कृदन्त < आप्/ईप्स् धातु ‘to desire’)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘desired by (your) own mind’—रुद्रम्/भर्तारम् qualifies