Shloka 122
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
रात्रौ स्वप्ने तु यद्रूपं दृष्टवान्स्वपुरे महः / तदेवात्रापि संदध्यौ सन्निधौ राजसत्तमः
Transliteration
rātrau svapne tu yadrūpaṃ dṛṣṭavānsvapure mahaḥ / tadevātrāpi saṃdadhyau sannidhau rājasattamaḥ
Translation
At night, in a dream, the great one beheld a certain form in his own city; that very form the best of kings also here composed within his mind, in the very presence.
Word by Word
रात्रौat night
रात्रौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कालवाचक
स्वप्नेin a dream
स्वप्ने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/विरोधसूचक (but/indeed)
यत्-रूपम्the form which
यत्-रूपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धवाचक समास; ‘which form’
दृष्टवान्(he) had seen
दृष्टवान्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formक्तवतु-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोग (having seen)
स्वपुरेin his own city
स्वपुरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्वपुर (प्रातिपदिक; स्व + पुर)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
महःthe great one / the glorious (vision)
महः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृसमानाधिकरण/वाक्यांश-सम्बन्ध (appositional)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
एवjust/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (only/just)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (here)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपेक्षाबोधक (also/even)
संदध्यौhe contemplated/arranged
संदध्यौ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम् + √धा (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘he fixed/placed/formed (in mind)’
सन्निधौin the presence
सन्निधौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसन्निधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
राज-सत्तमःthe best of kings
राज-सत्तमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक; सत् + तमप्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘श्रेष्ठः राजा’