Shloka 68
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
तस्योत्संगे समासीना तरुणादित्यपाटला / सदा षोडशवर्षा च नवयौवनदर्पिता
Transliteration
tasyotsaṃge samāsīnā taruṇādityapāṭalā / sadā ṣoḍaśavarṣā ca navayauvanadarpitā
Translation
Seated upon His lap, she is rosy like the youthful sun; ever sixteen years of age, proud with the splendor of fresh youth.
Word by Word
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
उत्सङ्गेon (his) lap
उत्सङ्गे:
अधिकरण (अधिकरणम्/Location)
TypeNoun
Rootउत्सङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
समासीनāseated
समासीनā:
विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-आस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘seated’
तरुण-आदित्य-पाटलाrosy like the young sun
तरुण-आदित्य-पाटला:
विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootतरुण (प्रातिपदिक) + आदित्य (प्रातिपदिक) + पाटल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष—तरुणादित्यस्य पाटलता इव (reddish like the young sun)
सदाalways
सदा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
षोडश-वर्षाsixteen years old
षोडश-वर्षा:
विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootषोडश (संख्या-प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु—षोडश वर्षाणि वयः यस्याः
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
नव-यौवन-दर्पिताproud with fresh youth
नव-यौवन-दर्पिता:
विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक) + यौवन (प्रातिपदिक) + दर्पित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष—नवयौवनेन दर्पिता (proud due to fresh youth)