Shloka 44
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
परितो बिन्दुपीठे च भ्राम्यन्तो दृप्तमूर्तयः / ललिताज्ञाप्रवर्तिन्यो वशीनां पीठवर्तिकाः
Transliteration
parito bindupīṭhe ca bhrāmyanto dṛptamūrtayaḥ / lalitājñāpravartinyo vaśīnāṃ pīṭhavartikāḥ
Translation
Around the Bindu-pīṭha they move about in proud forms; they act by Lalitā’s command and abide upon the pīṭha of the Vaśinīs.
Word by Word
परितःaround
परितः:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootपरितः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
बिन्दु-पीठेon/at the bindu-seat (central pedestal)
बिन्दु-पीठे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootबिन्दु (प्रातिपदिक) + पीठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
चand
च:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
भ्राम्यन्तःthey wander/roam
भ्राम्यन्तः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदम; वर्तमानकाले ‘भ्राम्यन्ति’ इत्यर्थे (पाठभेद/छन्दः)
दृप्त-मूर्तयःproud forms
दृप्त-मूर्तयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदृप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) + मूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; ‘दृप्ताः मूर्तयः’
ललिता-आज्ञा-प्रवर्तिन्यःacting according to Lalitā’s command
ललिता-आज्ञा-प्रवर्तिन्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootललिता (प्रातिपदिक) + आज्ञा (प्रातिपदिक) + प्रवर्तिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; विशेषणम्—(मूर्तयः/शक्तयः)
वशीनाम्of the Vaśinīs
वशीनाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन
पीठ-वर्तिकाःdwelling on the seat/pedestal
पीठ-वर्तिकाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपीठ (प्रातिपदिक) + वर्तिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; ‘पीठे वर्तन्ते’ इति अर्थे