Shloka 9
दिक्पालादि-शिवलोकान्तर-कथनम्
Account of the Dikpālas and Intervening Realms toward Śiva’s Worlds
Devanagari script
आस्फोट्यते तटद्वन्द्वतरङ्गैर्मन्दचञ्चलैः / पक्षिणस्तज्जलं पीत्वा रसायनमयं नवम्
Transliteration
āsphoṭyate taṭadvandvataraṅgairmandacañcalaiḥ / pakṣiṇastajjalaṃ pītvā rasāyanamayaṃ navam
Translation
Gentle, softly stirring waves splashed upon the twin banks; the birds, drinking that water, gained a fresh rasāyana—an elixir of renewal.
Word by Word
आ-स्फोट्यतेis splashed/struck (resounds)
आ-स्फोट्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्फुट्/स्फोट् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; उपसर्गः ‘आ’
तट-द्वन्द्व-तरङ्गैःby waves (moving) between the two banks
तट-द्वन्द्व-तरङ्गैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतट (प्रातिपदिक) + द्वन्द्व (प्रातिपदिक) + तरङ्ग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘तटयोः द्वन्द्वे (युगले) ये तरङ्गाः तैः’; पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; करण
मन्द-चञ्चलैःgently restless
मन्द-चञ्चलैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमन्द (प्रातिपदिक) + चञ्चल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: ‘मन्दाश्च चञ्चलाश्च’; पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; विशेषणम् ‘तरङ्गैः’
पक्षिणःbirds
पक्षिणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तत्-जलम्that water
तत्-जलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘तस्य जलम्’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
पीत्वाhaving drunk
पीत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): ‘having drunk’
रसायन-मयम्made of elixir/rejuvenative
रसायन-मयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरसायन (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘रसायनस्य मयम्’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (तत्-जलम्)
नवम्new/fresh
नवम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम्