Shloka 78
भण्डासुरवधोत्तरकृत्य-देवस्तुति
Aftermath of Bhaṇḍāsura’s Slaying and the Gods’ Hymn to Lalitā
Devanagari script
स तनेरतनुज्वालां शमयिष्यन्मुहुर्मुहुः / शिलीभूतान्हिमपयः पट्टानध्यवसच्छिवः / भूयः शैलसुतारूपं चित्रपट्टे नखैर्लिखत्
Transliteration
sa taneratanujvālāṃ śamayiṣyanmuhurmuhuḥ / śilībhūtānhimapayaḥ paṭṭānadhyavasacchivaḥ / bhūyaḥ śailasutārūpaṃ citrapaṭṭe nakhairlikhat
Translation
Seeking again and again to quell the subtle flame within his body, Śiva pressed upon himself cloths soaked in water cold as snow; then once more, with his nails, he traced upon a painted cloth the form of the Mountain’s Daughter (Pārvatī).
Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम
तनेःof the son/offspring (reading-dependent)
तनेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootतनय/तनु? (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive). (पाठानुसार ‘तनेः’ = ‘तनयस्य/तनोः’ इत्यर्थे)
अतनु-ज्वालाम्the intense (lit. ‘not-thin’) flame
अतनु-ज्वालाम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootअतनु + ज्वाला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म
शमयिष्यन्intending to pacify
शमयिष्यन्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeVerb
Rootशम् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle used with future sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; “intending/being about to pacify” (periphrastic with context)
मुहुःagain and again
मुहुः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
मुहुःrepeatedly
मुहुः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति-प्रयोग
शिलीभूतान्hardened/solidified
शिलीभूतान्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeAdjective
Rootशिलीभूत (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formभूत-प्रत्यय (past participial adjective), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण
हिमपयःicy milk/water
हिमपयः:
विशेषण-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootहिम + पयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अत्र ‘पट्टान्’ विशेषयन् (ice-cold milk/water)
पट्टान्cloths/strips
पट्टान्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootपट्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; कर्म
अध्यवसत्he put on/applied
अध्यवसत्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeVerb
Rootअधि-अवस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; “he put on/settled upon”
शिवःShiva
शिवः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तृवाचक
भूयःagain/further
भूयः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootभूयः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (again/further)
शैलसुता-रूपम्the form of the mountain’s daughter (Pārvatī)
शैलसुता-रूपम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootशैल + सुता + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म
चित्रपट्टेon a painted cloth/canvas
चित्रपट्टे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचित्र + पट्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण
नखैःwith (his) nails
नखैः:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootनख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; करण
लिखत्he drew/wrote
लिखत्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeVerb
Rootलिख् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद