Shloka 63
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
अन्योन्यं च विरक्तास्ताः पराच्यः सर्वकर्मसु / निद्रातन्द्रामुकुलिता दुर्वाक्यानि वितन्वते
Transliteration
anyonyaṃ ca viraktāstāḥ parācyaḥ sarvakarmasu / nidrātandrāmukulitā durvākyāni vitanvate
Translation
They have grown estranged from one another and turn away from every duty. Drowsy with sleep and torpor, they spread harsh and wicked words.
Word by Word
अन्योन्यम्mutually, one another
अन्योन्यम्:
Adhikaraṇa/Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगः (reciprocal adverbial use), द्वितीया-एकवचनरूपेण अव्ययवत्
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
विरक्ताःdisaffected, detached
विरक्ताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविरक्त (कृदन्त; वि+रञ्ज्/रज् धातु, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम्
ताःthey (those women)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
पराच्यःturned away, averse
पराच्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपराच्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम्
सर्व-कर्मसुin all duties/acts
सर्व-कर्मसु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + कर्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; तत्पुरुषः (सर्वेषु कर्मसु)
निद्रा-तन्द्रा-मुकुलिताःdulled by sleep and drowsiness
निद्रा-तन्द्रा-मुकुलिताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिद्रा (प्रातिपदिक) + तन्द्रा (प्रातिपदिक) + मुकुलित (कृदन्त; मुकुल्/मुकुली-भावे, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम्; द्वन्द्व-पूर्वपदसमाहारः (निद्रा च तन्द्रा च) + क्तान्त-विशेषण (मुकुलित = closed/dulled)
दुर्वाक्यानिharsh words
दुर्वाक्यानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदुर् (उपसर्ग/अव्यय) + वाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; तत्पुरुषः (दुष्टानि वाक्यानि)
वितन्वतेthey spread/utter
वितन्वते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतन् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद; वि-उपसर्ग