Shloka 50
Śūnyaka-nagara Utpāta-varṇanam (Portents in the City of Śūnyaka) — Lalitāyāḥ Yātrā-śravaṇāt Bhaṇḍāsura-purālaye Kṣobhaḥ
Devanagari script
सर्वं विचार्य कर्तव्यं विचारः परमा गतिः / अविचारेण चेत्कर्म समूलमवकृन्तति
Transliteration
sarvaṃ vicārya kartavyaṃ vicāraḥ paramā gatiḥ / avicāreṇa cetkarma samūlamavakṛntati
Translation
Do everything after due deliberation; deliberation is the highest course. Action done without thought cuts down and destroys at the very root.
Word by Word
सर्वम्everything
सर्वम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
विचार्यhaving considered
विचार्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootवि + चर् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त/अव्ययीभाव-भाव)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त-अव्यय (absolutive/gerund): “having considered”
कर्तव्यम्should be done
कर्तव्यम्:
विधेय (Predicative/विधेय)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + तव्यत् (कृत्-प्रत्यय)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (तव्यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विधेय—“should be done”
विचारःdeliberation
विचारः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविचार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
परमाsupreme
परमा:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणं ‘गतिः’
गतिःcourse/way; resort
गतिः:
विधेय/समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
अविचारेणby lack of deliberation
अविचारेण:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअविचार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
चेत्if
चेत्:
सम्बन्ध/निपात (Condition)
TypeIndeclinable
Rootचेत् (अव्यय)
Formशर्तार्थक-अव्यय (conditional particle: if)
कर्मaction/deed
कर्म:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
समूलम्with its root; completely
समूलम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसमूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; क्रियाविशेषणवत्—“root and all”
अवकृन्ततिcuts down/destroys
अवकृन्तति:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअव + कृन्त् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद