Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 31
मोहिनी-प्रादुर्भावः (Mohinī’s Manifestation) — Narrative Prelude to the Bhandāsura Cycle
Devanagari script
तं विचित्रतनुं रुद्रो ददर्शाग्रे तु पूरुषम् / तत्क्षणाज्जात जीवो ऽभून्मूर्तिमानिव मन्मथः / महाबलो ऽतितेजस्वी मध्याह्नार्कसमप्रभः
Transliteration
taṃ vicitratanuṃ rudro dadarśāgre tu pūruṣam / tatkṣaṇājjāta jīvo 'bhūnmūrtimāniva manmathaḥ / mahābalo 'titejasvī madhyāhnārkasamaprabhaḥ
Translation
Rudra beheld before him that man of wondrous body. In that very instant he became alive, as though Manmatha embodied—mighty in strength, blazing in splendor, radiant like the midday sun.
Word by Word
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचनम्
विचित्रतनुम्having a wondrous body
विचित्रतनुम्:
Karma-anvayi (कर्मसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootविचित्र (प्रातिपदिक) + तनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचनम्; कर्मधारयः (‘विचित्रा तनुः यस्य’)
रुद्रःRudra (Śiva)
रुद्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम्
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
अग्रेin front
अग्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूत (locative used adverbially): ‘in front’
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
पूरुषम्the man/person
पूरुषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचनम्
तत्क्षणात्instantly
तत्क्षणात्:
Kala (काल/अवधि)
TypeIndeclinable
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षण (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः; पञ्चमी-अर्थे अव्ययवत्: ‘from that very moment/instantly’
जातःborn/arisen
जातः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)
जीवःa living being
जीवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम्
अभूत्became/was
अभूत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (अद्यतनभूत/Aorist), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
मूर्तिमान्embodied
मूर्तिमान्:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक) + मतुप् (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम्; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive adjective)
इवas if/like
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक (particle of comparison)
मन्मथःManmatha (Kāma)
मन्मथः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्मथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम्
महाबलःvery strong
महाबलः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम्; कर्मधारयः (‘महद् बलं यस्य’)
अतितेजस्वीexceedingly radiant
अतितेजस्वी:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + तेजस्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम्; उपसर्गपूर्वक विशेषण
मध्याह्नार्क-सम-प्रभःhaving splendor like the midday sun
मध्याह्नार्क-सम-प्रभः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootमध्याह्न (प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक) + प्रभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (उपमानार्थे: ‘मध्याह्नार्कस्य समा प्रभा यस्य’)