Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 25
Amṛta-Manthana and Lalitā’s Mohinī Intervention
Amṛtamanthana-Prasaṅga
Devanagari script
पुनः सिंहासनं प्राप्य महेन्द्रः सुरसेवितः / त्रैलोक्यं पालयामास पूर्ववत्पूर्वदेवजित्
Transliteration
punaḥ siṃhāsanaṃ prāpya mahendraḥ surasevitaḥ / trailokyaṃ pālayāmāsa pūrvavatpūrvadevajit
Translation
Regaining his throne, Mahendra, attended by the Suras, ruled the three worlds as before—like the former conqueror of the gods.
Word by Word
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
सिंहासनम्the throne
सिंहासनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसिंहासन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्राप्यhaving attained
प्राप्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootआप् (धातु) + प्र- (उपसर्ग) + ल्यप् (अव्यय-कृदन्त)
Formल्यप्/क्त्वान्त अव्यय (gerund)
महेन्द्रःMahendra (Indra)
महेन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: महान् इन्द्रः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सुरसेवितःserved by the gods
सुरसेवितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुर (प्रातिपदिक) + सेवित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-तत्पुरुष/उपपदसमासभाव: सुरैः सेवितः; क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रैलोक्यम्the three worlds
त्रैलोक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या) + लोक (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास: त्रयः लोकाः यस्य तत्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पालयामासruled; protected
पालयामास:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपाल् (धातु)
Formलिट् (Periphrastic Perfect/परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन; (आमास-योगः)
पूर्ववत्as before
पूर्ववत्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्ववत् (अव्यय)
Formअव्यय; तुलनावाचक (adverb: ‘as before’)
पूर्वदेवजित्conqueror of the former gods
पूर्वदेवजित्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + जित् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (विशेषणरूप नाम): पूर्वान् देवान् जितवान्; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (महेन्द्रस्य विशेषणम्)