Shloka 80
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
तेषां तत्का लभावित्वान्मासिमास्युपगच्छताम् / अकाले चार्तवोत्पत्त्या गर्भोत्पत्तिस्तदाभवत्
Transliteration
teṣāṃ tatkā labhāvitvānmāsimāsyupagacchatām / akāle cārtavotpattyā garbhotpattistadābhavat
Translation
As that law of time came upon them month by month, and as the season arose even out of due time, conception occurred then.
Word by Word
तेषाम्of those
तेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचनम्; सर्वनाम
तत्that
तत्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषण
कालtime
काल:
सम्बन्ध/विशेष्य (Head of phrase)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम् (समास/सम्बन्धार्थे)
भावित्वात्because of being/occurring
भावित्वात्:
हेतु/अपादान (Cause)
TypeNoun
Rootभू (धातु) + क्तिन्/तव्यत्-भाव (कृदन्त-भाववाचक)
Formभाववाचक-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचनम्; कारणार्थ (ablative of cause)
मासिin a month
मासि:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी, एकवचनम्
मासिmonth by month
मासि:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी, एकवचनम्; पुनरुक्ति
उपगच्छताम्they approach; they come to
उपगच्छताम्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootउप-गम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्; (पाठभेदे) वर्तमानकाले गच्छन्ति-समर्थम्
अकालेat an improper time
अकाले:
कालाधिकरण (Time-locative)
TypeNoun
Rootअकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्; नकारान्त-समासप्रातिपदिक
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
आर्तवोत्पत्त्याby the arising of menses
आर्तवोत्पत्त्या:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootआर्तव-उत्पत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (आर्तवस्य उत्पत्तिः)
गर्भोत्पत्तिःconception; production of an embryo
गर्भोत्पत्तिः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootगर्भ-उत्पत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (गर्भस्य उत्पत्तिः)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक
अभवत्occurred; happened
अभवत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्