Shloka 45
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
आदौ कृतयुगं प्राहुः संध्यांशौ च चतुःशतौ / ततः सहस्रशस्तास्तु प्रजासु प्रथितास्विह
Transliteration
ādau kṛtayugaṃ prāhuḥ saṃdhyāṃśau ca catuḥśatau / tataḥ sahasraśastāstu prajāsu prathitāsviha
Translation
At the beginning they spoke of the Kṛta Yuga, with its twilight and its after-twilight each of four hundred. Thereafter this was proclaimed among beings here in thousands of ways.
Word by Word
आदौin the beginning
आदौ:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘at the beginning’
कृत-युगम्the Kṛta-yuga
कृत-युगम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकृत (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः (कृतं युगम्)
प्राहुःthey said/called
प्राहुः:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + अह् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
संध्या-अंशौthe two twilight portions (dawn & dusk parts)
संध्या-अंशौ:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंध्या (प्रातिपदिक) + अंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (संध्यायाः अंशौ)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
चतुः-शतौtwo (sets of) four hundred
चतुः-शतौ:
विशेषण/प्रमाण (Measure/प्रमाण)
TypeNoun
Rootचतुर् (संख्याप्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; द्विगु-समासः (चत्वारि शते)
ततःthen/thereafter
ततः:
सम्बन्ध (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), क्रम/अनन्तरार्थे
सहस्र-शःby thousands, in thousands
सहस्र-शः:
सम्बन्ध (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + शस् (तद्धित-अव्यय)
Formअव्ययीभावः; ‘-शः’ (distributive adverbial suffix)
ताःthose (they)
ताः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
प्रजासुamong the creatures/people
प्रजासु:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन
प्रथिताःwell-known, famed
प्रथिताः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + थि (धातु)
Formकृदन्तः—क्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन
इहhere (in this world/teaching)
इह:
देशाधिकरण (Locative sense/देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)