Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 163
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
शिल्पाजीवभृतां चैव शूद्राणां व्यदधात्पुनः / सामान्यानि च कर्माणि ब्रह्मक्षत्रविशां पुनः
Transliteration
śilpājīvabhṛtāṃ caiva śūdrāṇāṃ vyadadhātpunaḥ / sāmānyāni ca karmāṇi brahmakṣatraviśāṃ punaḥ
Translation
Then he assigned to the śūdras a livelihood through crafts and skilled arts; and again he laid down certain common duties for brāhmaṇas, kṣatriyas, and vaiśyas.
Word by Word
शिल्पcraft
शिल्प:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशिल्प (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासाङ्ग (शिल्प + आजीव + भृत्), समासपूर्वपद
आजीवlivelihood
आजीव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआजीव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासाङ्ग, समासमध्यपद
भृताम्of those living by crafts
भृताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Root√भृ (धातु) + भृत (कृदन्त, क्त)
Formसमस्तपद: शिल्पाजीवभृत् (शिल्पेन आजीवः यस्य/ये भृताः), पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन — Genitive plural; ‘those who are supported by craft as livelihood’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक-निपात — conjunction
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण-निपात — emphatic particle
शूद्राणाम्of the Śūdras
शूद्राणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootशूद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन — Genitive plural
व्यदधात्he arranged/assigned
व्यदधात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √धा (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — Imperfect, 3rd person singular
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण — adverb
सामान्यानिcommon/general
सामान्यानि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसामान्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन — Accusative plural; qualifying कर्माणि
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक-निपात — conjunction
कर्माणिduties/acts
कर्माणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन — Accusative plural
ब्रह्मBrāhmaṇa (class)
ब्रह्म:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समासाङ्ग (ब्रह्म + क्षत्र + विश्), समासपूर्वपद
क्षत्रKṣatriya (class)
क्षत्र:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समासाङ्ग, समासमध्यपद
विशाम्of Brāhmaṇas, Kṣatriyas, and Vaiśyas
विशाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
Formसमस्तपद: ब्रह्मक्षत्रविश् (ब्रह्म-क्षत्र-विशां), पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन — Genitive plural
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण — adverb