Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 95
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
नामात्मपञ्चभूतानां कृतानां च प्रपञ्चताम् / दिवशब्देन पञ्चैते निर्ममे समहेश्वरः
Transliteration
nāmātmapañcabhūtānāṃ kṛtānāṃ ca prapañcatām / divaśabdena pañcaite nirmame samaheśvaraḥ
Translation
To unfold the expanse of name, the Self, and the five elements already made, the even-souled Maheshvara fashioned these five through the sacred utterance “diva”.
Word by Word
नामname
नाम:
सम्बन्ध (in compound)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपदम्
आत्मself, essence
आत्म:
सम्बन्ध (in compound)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपदम्
पञ्चभूतानाम्of the five elements
पञ्चभूतानाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootपञ्च + भूत (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numerical compound: ‘five’ + ‘elements’), नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन
कृतानाम्of the created (ones)
कृतानाम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्तान्त-भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; विशेषणम् पञ्चभूतानाम्
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
प्रपञ्चताम्of the manifestations/expansions
प्रपञ्चताम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootप्र√पञ्च् (धातु) + ता (कृदन्त; भाव/कर्तृवाचक)
Formभाववाचक-ताप्रत्ययान्त (abstract noun), स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन; ‘of the expansions/manifestations’
दिवशब्देनby the word ‘div’
दिवशब्देन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootदिव + शब्द (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (determinative: ‘of div’ + ‘word’), पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन
पञ्चfive
पञ्च:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या-अव्यय/प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोगः; विशेषणम् एते
एतेthese
एते:
कर्म (Karma/Object; of nirmame)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
निर्ममेcreated, fashioned
निर्ममे:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootनि√मा (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
समहेश्वरःthe auspicious Great Lord
समहेश्वरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसम + महेश्वर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (सम ‘auspicious/benign’ + महेश्वर ‘Great Lord’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन