Shloka 4
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
सत्त्वोद्रेकान्निषिद्धस्तु शून्यं लोकमवैक्षत / इमं चोदाहरन्त्यत्रर् श्लोकं नारायणं प्रति
Transliteration
sattvodrekānniṣiddhastu śūnyaṃ lokamavaikṣata / imaṃ codāharantyatrar ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati
Translation
Stirred by the upsurge of sattva, he beheld the world as void; and here this verse is recited in reverence to Nārāyaṇa.
Word by Word
सत्त्व-उद्रेकात्due to the surge of sattva
सत्त्व-उद्रेकात्:
हेतु (Hetu/Cause)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक) + उद्रेक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (सत्त्वस्य उद्रेकः); पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थ (ablative of cause)
निषिद्धःrestrained/checked
निषिद्धः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootनि-षिध् (धातु) → निषिद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तृ-सम्बन्धे (as predicate adjective)
तुbut
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
शून्यम्empty
शून्यम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootशून्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; लोकम् इति विशेषणम्
लोकम्the world
लोकम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
अवैक्षतlooked upon/saw
अवैक्षत:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootअव-ईक्ष् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
इमम्this
इमम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; श्लोकम् इति विशेषणम्
चand
च:
सम्बन्धसूचक (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
उदाहरन्तिthey cite/recite
उदाहरन्ति:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootउद्-आ-हृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
अत्रhere
अत्र:
देशाधिकरण (Spatial adjunct)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
श्लोकम्a verse
श्लोकम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootश्लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
नारायणम्Nārāyaṇa
नारायणम्:
प्रति-सम्बन्ध (Target with प्रति)
TypeNoun
Rootनारायण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
प्रतिtowards/with reference to
प्रति:
सम्प्रदान/लक्ष्य (Goal/Target)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formउपसर्गसदृश-अव्यय (preposition), कर्मप्रवचनीय (governs accusative)