Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 70
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
प्रजासु भ्रूणहत्या च तदा वैरात्प्रवर्त्तते / तस्मादायुर्बलं रूपं कलिं प्राप्य प्रहीयते
Transliteration
prajāsu bhrūṇahatyā ca tadā vairātpravarttate / tasmādāyurbalaṃ rūpaṃ kaliṃ prāpya prahīyate
Translation
Then among the people, out of enmity, even the slaying of the unborn arises. Therefore, upon the advent of Kali, lifespan, strength, and beauty decline.
Word by Word
प्रजासुamong the people
प्रजासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; अधिकरणे (locative)
भ्रूण-हत्याkilling of embryos
भ्रूण-हत्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभ्रूण (प्रातिपदिक) + हत्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (भ्रूणस्य हत्या)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात (conjunction)
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)
वैरात्from enmity / due to hostility
वैरात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootवैर (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थे (because of enmity)
प्रवर्ततेarises / proceeds
प्रवर्तते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वृत् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; तस्मात् = ‘therefore/from that’ (ablative used as discourse particle)
आयुःlifespan
आयुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
बलम्strength
बलम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रूपम्beauty / form
रूपम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कलिम्Kali (age)
कलिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
प्राप्यhaving reached
प्राप्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund)
प्रहीयतेis diminished / declines
प्रहीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-हा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), कर्मणि प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन