Shloka 33
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
भूत्वा धरणिमभ्येत्य रमन्ते विचरन्ति च / जीमूता नाम ते मेघा ह्येतेभ्यो जीवसंभवः
Transliteration
bhūtvā dharaṇimabhyetya ramante vicaranti ca / jīmūtā nāma te meghā hyetebhyo jīvasaṃbhavaḥ
Translation
Having thus come to be, they draw near the earth, delighting and roaming. Those clouds are called jīmūtas; from them arises the birth of living beings.
Word by Word
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), 'having become'
धरणिम्the earth
धरणिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अभ्येत्यhaving approached
अभ्येत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + इ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), 'having approached'
रमन्तेthey delight/sport
रमन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
विचरन्तिthey roam
विचरन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + चर् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
जीमूताःjīmūtas (a class of clouds)
जीमूताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजीमूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formसंज्ञा-प्रदर्शक-अव्यय (indeclinable: 'by name/called')
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मेघाःclouds
मेघाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; apposition to 'जीमूताः'
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle: indeed)
एतेभ्यःfrom these
एतेभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), बहुवचन
जीवसंभवःthe origin of living beings
जीवसंभवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजीव + संभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: जीवस्य संभवः (षष्ठी-तत्पुरुष)