Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 26
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
ततस्त्वृतुवशात्काले परिवत्य दिवाकरः / यच्छत्यापो हि मेघेभ्यः घुक्लाशुक्लैर्गभस्तिभिः
Transliteration
tatastvṛtuvaśātkāle parivatya divākaraḥ / yacchatyāpo hi meghebhyaḥ ghuklāśuklairgabhastibhiḥ
Translation
Then, as the seasons turn and the time arrives, the Sun transforms and, with bright and dark rays, bestows the waters upon the clouds.
Word by Word
ततःthen; thereafter
ततः:
देशकाल-अधिकरण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय/तद्-तसिल्)
Formअव्यय (adverb), तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb)
तुbut; indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle), विरोध/विशेषार्थक
ऋतु-वशात्due to the control of the seasons
ऋतु-वशात्:
हेतु (Cause)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक) + वश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (वश), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; ऋतोः वशः इति षष्ठी-तत्पुरुष; हेत्वर्थे (as cause)
कालेin time; at the time
काले:
अधिकरण (Locus/Time)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
परिवर्त्यhaving turned/changed (course)
परिवर्त्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootपरि + वृत्/वर्त् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), क्रियाविशेषण (पूर्वकालिक)
दिवाकरःthe sun
दिवाकरः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootदिवा + कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; दिवायाः करः इति षष्ठी-तत्पुरुष (नाम: सूर्य)
यच्छतिsends; directs; gives
यच्छति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootयम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
आपःwaters
आपः:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (pluralia tantum), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), बहुवचन
हिindeed; for
हि:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थक
मेघेभ्यःto the clouds
मेघेभ्यः:
सम्प्रदान (Recipient)
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/सम्प्रदान), बहुवचन
शुक्ल-अशुक्लैःwith white and non-white (variegated)
शुक्ल-अशुक्लैः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक) + अशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; शुक्लाशुक्ल-इति द्वन्द्व (copulative)
गभस्तिभिःby (his) rays
गभस्तिभिः:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootगभस्ति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन