Shloka 81
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
सहस्राण्यतिरिक्ताश्च ततो ऽन्या पञ्चसप्ततिः / लेखयोः काष्ठयोश्चैव बाह्याभ्यन्तरयोः स्मृतम्
Transliteration
sahasrāṇyatiriktāśca tato 'nyā pañcasaptatiḥ / lekhayoḥ kāṣṭhayoścaiva bāhyābhyantarayoḥ smṛtam
Translation
Beyond the thousands, there are another seventy-five—remembered in tradition as the outer and inner divisions of the lines and the wooden measures.
Word by Word
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
कर्ता/विधेय (Predicate nominal/प्रथमा)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
अतिरिक्ताःexceeding; additional
अतिरिक्ताः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअतिरिक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
चand
च:
समुच्चय (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
ततःthereafter; from that
ततः:
अपादान/क्रियाविशेषण (Ablatival adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), अव्यय-प्रयोगः (adverb)
अन्याःother
अन्याः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
पञ्चसप्ततिःseventy-five
पञ्चसप्ततिः:
कर्ता/विधेय (Predicate nominal/प्रथमा)
TypeNoun
Rootपञ्च + सप्तति (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास = 75; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
लेखयोःof the lines/marks
लेखयोः:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootलेखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी-विभक्ति, द्विवचन; अत्र षष्ठी (सम्बन्ध)
काष्ठयोःof the pieces of wood
काष्ठयोः:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकाष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी-विभक्ति, द्विवचन; अत्र षष्ठी (सम्बन्ध)
चand
च:
समुच्चय (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed; just
एव:
अवधारण (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
बाह्याभ्यन्तरयोःof the outer and inner (ones)
बाह्याभ्यन्तरयोः:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootबाह्य + अभ्यन्तर (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास ‘outer and inner’; षष्ठी/सप्तमी-विभक्ति, द्विवचन; अत्र षष्ठी (सम्बन्ध)
स्मृतम्is stated; is remembered
स्मृतम्:
क्रिया (Predicative/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भावे/कर्मणि प्रयोगः ‘is said/remembered’