Shloka 80
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
तेन्ववक्ष्ये प्रसंख्याय चोजनैस्तन्निबोधत / एकैकमन्तरं तस्य वियुतान्येकसप्ततिः
Transliteration
tenvavakṣye prasaṃkhyāya cojanaistannibodhata / ekaikamantaraṃ tasya viyutānyekasaptatiḥ
Translation
Now I shall declare it, reckoning in yojanas—understand well: each and every interval thereof measures seventy-one viyutas.
Word by Word
तेनby that; with that
तेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
अनुafter; accordingly
अनु:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषण (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), उपसर्ग/अव्यय (preverb/adverb)
अवक्ष्येI shall explain
अवक्ष्ये:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; उपसर्गः अव-
प्रसंख्यायhaving enumerated
प्रसंख्याय:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootप्र-सम्-ख्या (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (indeclinable); ‘having counted/enumerated’
चand
च:
समुच्चय (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
योजनैःby yojanas (units of distance)
योजनैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन
तत्that (matter)
तत्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
निबोधतunderstand (you all)
निबोधत:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; उपसर्गः नि-
एकैकम्each one (individually)
एकैकम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootएक + एक (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (copulative) ‘one and one’ → distributive sense; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (क्रियाविशेषणवत्)
अन्तरम्interval; difference
अन्तरम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
वियुतानिseparated; apart
वियुतानि:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवियुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifier)
एकसप्ततिःseventy-one
एकसप्ततिः:
कर्ता/विधेय (Predicate nominal/प्रथमा)
TypeNoun
Rootएक + सप्तति (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numerical compound) = 71; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन