Shloka 59
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
उत्तरे चैव भूम्यर्द्धे तथा तस्मिंश्च दक्षिणे / उत्तिष्ठति तथा सूर्ये रात्रिराविशतत्वपः
Transliteration
uttare caiva bhūmyarddhe tathā tasmiṃśca dakṣiṇe / uttiṣṭhati tathā sūrye rātrirāviśatatvapaḥ
Translation
In the northern half of the earth, and likewise in the southern, when the Sun rises, night enters into darkness and withdraws.
Word by Word
उत्तरेin the northern
उत्तरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी (Loc.7), एकवचन; विशेषण (qualifying भूम्यर्धे)
चand
च:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle: 'indeed/just')
भूमि-अर्धेin the half of the earth
भूमि-अर्धे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootभूमि + अर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी (Loc.7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive tatpuruṣa): 'half of the earth'
तथाlikewise
तथा:
सम्बन्ध (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/प्रकार
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक (m./n.), सप्तमी (Loc.7), एकवचन; सर्वनाम
चand
च:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
दक्षिणेin the southern
दक्षिणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी (Loc.7), एकवचन; विशेषण (elliptic: 'in the southern (half)')
उत्तिष्ठतिrises/stands up
उत्तिष्ठति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootउत्-स्था (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
तथाthus/likewise
तथा:
सम्बन्ध (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
सूर्येwhen the sun (is)
सूर्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time: 'when the sun...')
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), सप्तमी (Loc.7), एकवचन
रात्रिःnight
रात्रिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom.1), एकवचन
आविशतentered
आविशत:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootआ-विश् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
त्वपःdarkness/covering (uncertain)
त्वपः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootत्वपस्/त्वप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.)/पुंलिङ्ग (m.) uncertain; द्वितीया (Acc.2), एकवचन (object of आविशत); पाठभेद/दुर्लभ-शब्द (rare/uncertain form)