Shloka 161
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
भूतारंभकृतं कर्म आशिषो ऋत्विगुद्यताः / प्रारभन्ते लोककामास्तेषां पन्थाः स दक्षिणाः
Transliteration
bhūtāraṃbhakṛtaṃ karma āśiṣo ṛtvigudyatāḥ / prārabhante lokakāmāsteṣāṃ panthāḥ sa dakṣiṇāḥ
Translation
The rite grounded in the very beginning of beings—together with blessings and the ready ṛtvij priests—they undertake for the world’s good; their path is the southern course, Dakṣiṇāyana.
Word by Word
भूतारंभकृतम्done for the origin of beings
भूतारंभकृतम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootभूत-आरम्भ-कृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (भूतानाम् आरम्भः = creation/origin of beings; तेन कृतम् = done with/for that)
कर्मrite/action
कर्म:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आशिषःblessings
आशिषः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootआशिस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; आशीर्वचन (blessings)
ऋत्विक्-उद्यताःpriests ready (for the rite)
ऋत्विक्-उद्यताः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootऋत्विज्-उद्यत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ऋत्विजः उद्यताः = prepared/ready priests)
प्रारभन्तेthey begin/undertake
प्रारभन्ते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootप्र-रभ् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन, आत्मनेपद
लोककामाःdesiring (benefit for) the world
लोककामाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootलोक-काम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (लोकस्य कामाः = desiring the world/for the world)
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)
पन्थाःpath
पन्थाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सःthat/it
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
दक्षिणःsouthern/right-hand
दक्षिणः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifying पन्थाः)