Shloka 146
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
ईश्वरो दण्डसुद्यम्य ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः / स विष्णोः सचिवो देवः स पिता स पितामहः
Transliteration
īśvaro daṇḍasudyamya brahmā tribhuvaneśvaraḥ / sa viṣṇoḥ sacivo devaḥ sa pitā sa pitāmahaḥ
Translation
Ishvara, firmly raising the rod of discipline—Brahma, Lord of the three worlds—serves as Vishnu’s divine minister; he is the Father, he is the Grandsire.
Word by Word
ईश्वरःthe Lord
ईश्वरः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
दण्डम्the staff/rod
दण्डम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
उद्यम्यhaving lifted
उद्यम्य:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootउद्-यम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (gerund/absolutive), ‘having raised/lifted’
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
त्रिभुवनेश्वरःlord of the three worlds
त्रिभुवनेश्वरः:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootत्रि + भुवन + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिभुवनानाम् ईश्वरः)
सःhe
सः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; demonstrative pronoun
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
सचिवःminister/attendant
सचिवः:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootसचिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
देवःgod
देवः:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पिताfather
पिता:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पितामहःgrandfather
पितामहः:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन