Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 145
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
एतस्मिन्पुष्करद्वीपे यदुक्तं वर्षकद्वयम् / गोपायति प्रजास्तत्र स्वयंभूर्जड पण्डिताः
Transliteration
etasminpuṣkaradvīpe yaduktaṃ varṣakadvayam / gopāyati prajāstatra svayaṃbhūrjaḍa paṇḍitāḥ
Translation
On this Pushkara-dvipa, in the two regions called varshas, Svayambhu (Brahma) protects the beings; there dwell both the dull and the learned.
Word by Word
एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; demonstrative pronoun used adjectivally
पुष्करद्वीपेin the Puṣkara island-continent
पुष्करद्वीपे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootपुष्कर + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुष्करस्य द्वीपः)
यत्which
यत्:
सम्बन्ध (Relative-correlative link)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; relative pronoun
उक्तम्said/declared
उक्तम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
वर्षकद्वयम्the pair of regions (two varṣakas)
वर्षकद्वयम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवर्षक + द्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; द्विगु-समासः (द्वे वर्षके)
गोपायतिprotects
गोपायति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootगोपाय् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
प्रजाःthe creatures/subjects
प्रजाः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
देशाधिकरण (Locative circumstance)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
स्वयंभूःSvayambhū (Brahmā)
स्वयंभूः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootस्वयंभू (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
जडdull/insentient (as read)
जड:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootजड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (पाठभेद/संदिग्ध-रूप) used as qualifier
पण्डिताःlearned ones
पण्डिताः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootपण्डित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन